Poznań, 26.06.2024 roku
Znak sprawy: Or-II.0003.1.136.2024
Nr rej.: 26062401400
Pan
Adam Szabelski
Radny Miasta Poznania
Szanowny Panie Radny,
odpowiadając na otrzymaną za pośrednictwem Przewodniczącego Rady Miasta Poznania pismem z 17 czerwca 2024 r. i przekazaną mi przez Prezydenta Miasta Poznania do rozpatrzenia interpelację Pana Radnego w sprawie planów rewitalizacji zabytkowych cmentarzy na Cytadeli, uprzejmie informuję:
Cmentarze przy al. Armii Poznań podlegają ochronie konserwatorskiej jako element fortu Winiary (obecnie Park Cytadela), wpisanego do rejestru zabytków pod numerem A 006, decyzją z dnia 16.04.1966 r. W związku z powyższym, zgodnie z art. 36 ust. 1 ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami, na prowadzenie wszelkich prac mogących wpłynąć na charakter zabytkowego założenia konieczne jest uzyskanie pozwolenia konserwatorskiego. W takich wypadkach zarządca terenu zobowiązany jest wystąpić do Miejskiego Konserwatora Zabytków z wnioskiem o udzielenie pozwolenia na planowany zakres prac, załączając do niego dokumentację projektową i program prac konserwatorskich. MKZ prowadzi nadzór nad takimi pracami i przedstawia stanowisko w sprawie ich prowadzenia. 
Cmentarze na Cytadeli utrzymywane są przez Zarząd Zieleni Miejskiej ze środków przekazanych w ramach porozumienia z Wojewodą Wielkopolskim. W 2023 r. ZZM na utrzymanie cmentarzy otrzymał środki w wysokości 493 950 zł. Jednakże w listopadzie 2023 r. Wojewoda wycofał część środków (tj. 50 000 zł) z budżetu jednostki. W ramach otrzymanych środków ZZM przygotował również programy prac konserwatorskich, stanowiące jeden z elementów dokumentacji projektowej na naprawę i rewaloryzację grobów. Pozostałe, niewykorzystane w ubiegłym roku środki w wysokości 163 544,24 zł zostały zwrócone do Wojewody. 
Ponadto, w czerwcu 2023 r. Wojewoda przekazał 250 000,00 zł na przygotowanie koncepcji projektowej rewaloryzacji cmentarzy na Cytadeli. Zarząd Zieleni Miejskiej, składając wniosek o przyznanie tych środków określił termin realizacji zadania na 10 miesięcy. Z uwagi na fakt, że środki wpłynęły w czerwcu 2023 r. nie było możliwości wykonania zadania w ubiegłym roku budżetowym. 
Mając na uwadze powyższe, ZZM zwrócił środki finansowe łącznie w wysokości 413 544,24 zł, tj. 250 000 zł na przygotowanie koncepcji projektowej oraz 163 544,24 zł pozostałe z bieżącej konserwacji.
Informuję, że komisja z udziałem MKZ w listopadzie 2018 r. wytypowała zespół nagrobków wymagających przeprowadzenia prac konserwatorskich. Wiosną 2021 r. (przy udziale MKZ, ZZM i Społecznego Opiekuna Zabytków) wytypowano kolejne nagrobki z uwagi na szczególną wartość artystyczną bądź historyczną, które były w złym stanie technicznym oraz takie, w przypadku których postępujące niszczenie mogło skutkować potencjalnym zagrożeniem dla ich przetrwania. Zarząd Zieleni Miejskiej sukcesywnie, w miarę posiadanych możliwości podejmuje czynności zarówno przy nagrobkach oraz zniszczonych z upływem czasu i w wyniku aktów wandalizmu pomnikach, nawierzchniach, murach oporowych czy rzeźbach.
W sierpniu 2019 r. MKZ na wniosek ZZM wydał 2 pozwolenia na prowadzenie prac przy zespołach nagrobków na cmentarzu Św. Wojciecha. Pierwsze z nich dotyczyło pilnych prac zabezpieczających i ratowniczych przy ponad 20 nagrobkach, będących w bardzo złym i częściowo katastrofalnym stanie. Prace ratownicze i zabezpieczające przeprowadzone zostały jesienią 2019 r. Drugie pozwolenie dotyczyło prac konserwatorskich i częściowo rekonstrukcyjnych przy zespole 18 nagrobków o zróżnicowanym stopniu zniszczenia. Prace przeprowadzone zostały w 2020 r. (cmentarz Św. Wojciecha), a MKZ sprawował nad nimi nadzór. Część prac, o złożonym charakterze, z uwagi na nowe okoliczności i konieczność zmian projektowych została przesunięta i zrealizowana w latach 2021 i 2022.
W 2021 r. MKZ wydał pozwolenie na szereg prac konserwatorskich przy nagrobkach na terenie cmentarza Św. Wojciecha i Armii Czerwonej oraz zespole 24 nagrobków i dużym murowanym grobowcu na Cmentarzu Zasłużonych Wielkopolan. Prace zrealizowane zostały w 2022 i 2023 r. W 2023 r. zakończona została konserwacja nagrobka Męciny-Krzesza na Cmentarzu Armii Czerwonej oraz skomplikowana konserwacja połączona z pracami konstruktorskimi przy 2 dużych grobowcach na Cmentarzu Św. Wojciecha.
Z kolei w 2022 r. MKZ wydał pozwolenie na wykonanie prac konserwatorskich i restauratorskich przy nagrobkach, mogiłach zbiorowych i pomnikach, znajdujących się na Cmentarzu Bohaterów Polskich oraz 6 pozwoleń dotyczących nagrobków na Cmentarzu Garnizonowym. W 2023 r. przeprowadzono prace przy 4 z nich. Kolejne są obecnie w trakcie konserwacji (tj. nagrobek Kazimierza Pułaskiego i nagrobek Jadwigi Pułaskiej).
Od 2021 opracowywano kompleksową rewaloryzację cmentarzy na Cytadeli. Miejski Konserwator Zabytków konsultował projekty, a w 2022 r. przygotował wytyczne w tej sprawie. W zaleceniach rekomendował konserwację nagrobków powstańców styczniowych, które (30 nagrobków) zostały wymienione na nowe w 2023 r., m.in. z uwagi na błędy w inskrypcjach. Prace koordynował Instytut Pamięci Narodowej.
W 2022 i 2023 r., w związku z wojną w Ukrainie, zniszczeniu uległy rzeźby pomników i nagrobków na terenie Parku Cytadela. Zarząd Zieleni Miejskiej, w uzgodnieniu z MKZ usuwa skutki zniszczeń na bieżąco, w trybie awaryjnym. Kolejne nagrobki są sukcesywnie poddawane pracom konserwatorskim, w ramach posiadanych środków.
W 2024 r. MKZ na wniosek Zarządu Zieleni Miejskiej wydał pozwolenie na wykonanie prac konserwatorskich przy nagrobku Urszulanek. Prace rozpoczną się w najbliższym czasie. Planowane jest wykonanie programu prac i uzyskanie pozwoleń konserwatorskich do kolejnego zespołu nagrobków.
Z wyrazami szacunku
Z up. PREZYDENTA MIASTA
(-) Mariusz Wiśniewski
Z-CA PREZYDENTA MIASTA POZNANIA
Do wiadomości:
Przewodniczący Rady Miasta