Poznań, 21.01.2025 roku
Znak sprawy: Or-II.0003.1.4.2025
Nr rej.: 21012502281
Pan
Andrzej Prendke
Radny Miasta Poznania
Szanowny Panie Radny,
odpowiadając na otrzymaną za pośrednictwem Przewodniczącego Rady Miasta Poznania pismem z 8 stycznia 2025 r. i przekazaną mi przez Prezydenta Miasta Poznania do rozpatrzenia interpelację Pana Radnego w sprawie kamer nasobnych dla kontrolerów biletów komunikacji miejskiej, uprzejmie informuję:
Opisywana przez Pana Radnego koncepcja została szczegółowo przeanalizowana przez Zarząd Transportu Miejskiego pod kątem potencjalnego zwiększenia poczucia bezpieczeństwa i poprawy transparentności działań kontrolerów oraz budowania zaufania społecznego funkcjonowania procesu kontroli biletowej. ZTM na bieżąco monitoruje efektywność oraz zgodność z przyjętymi zasadami realizacje kontroli biletowej, uwzględniając jako priorytet zapewnienie komfortu i bezpieczeństwa zarówno pasażerom, jak i kontrolerom biletowym. 
W ostatnich latach liczba sytuacji konfliktowych, jak również wypadków w pracy w grupie kontrolujących bilety zmalała. ZTM na bazie doświadczeń wdrożył szereg rozwiązań, dobrych praktyk i regulacji, które zwiększyły stan poczucia bezpieczeństwa kontrolujących oraz pasażerów. Kandydaci do pracy, aplikujący na stanowisko kontrolera biletowego, przechodzą kilkuetapowy proces rekrutacji. Wyposażenie pojazdów komunikacji w system monitoringu, proces szkoleń oraz powtarzająca się współpraca ze służbami porządkowymi i miejskimi korzystnie wpływają na bezpieczeństwo kontrolujących oraz sposób postrzegania kontroli biletowej przez pasażerów. Potencjalni kontrolerzy przechodzą m.in. badania psychologiczne, które wskazują ich predyspozycje do wykonywania tego rodzaju pracy, a całość procesu kończy się testem wiedzy. Taka forma naboru pozwala pozyskiwać najlepszych kandydatów, którzy w większości przypadków pracują na stanowisku kontrolerów przez wiele lat. W ciągu ostatnich 2 lat dla kontrolerów biletowych zorganizowane zostały nowatorskie szkolenia z warsztatami, uwzględniające poza aspektami budowania zespołu, współpracy, motywacji i satysfakcji w pracy, również sposoby radzenia sobie ze skutkami psychofizycznymi stresu w pracy.
Zagadnienie dotyczące wyposażenia kontrolerów biletowych w kamery nasobne jest przedmiotem szerszej dyskusji organizatorów publicznego transportu w największych miastach w Polsce. Większość organizatorów nie wdrożyła takiego rozwiązania, głównie z uwagi na brak jednoznacznych podstaw prawnych. Incydent z udziałem kontrolerów biletowych, do którego doszło w Szczecinie w 2024 r., zainicjował ponową analizę i rozważania nad zasadnością implementacji takiego rozwiązania. Na ten moment rozwiązanie funkcjonuje w Opolu. Natomiast w Szczecinie jest realizowane w formie pilotażu.  
Z przeprowadzonej przez ZTM analizy przepisów prawa wynika, że z kamer nasobnych, w ramach prowadzonych interwencji, mogą korzystać:
•	funkcjonariusze Policji, zgodnie z art. 15c ustawy z dnia 6.04.1990 r. o Policji,
•	funkcjonariusze Straży Granicznej, zgodnie z art. 11 ust. 2f ustawy z dnia 12.10.1990 r. o Straży Granicznej.
Z kolei w ocenie Prezesa Urzędu Ochrony Danych Osobowych nie oznacza to jednak, że z kamer nasobnych nie mogą korzystać kontrolerzy biletów w publicznym transporcie zbiorowym. Istota stanowiska Prezesa UODO dotyczy spełniania obowiązku informacyjnego w przypadku stosowania kamer nasobnych, czyli tego, że musi on być realizowany poprzez oznakowanie oraz dostęp do kompletnych pisemnych informacji w związku z art. 13 i 14 RODO, gdyż monitoring wiąże się z przetwarzaniem danych osobowych w postaci wizerunku osób. W dalszej kolejności stanowisko UODO odnosi się do podstawy prawnej stosowania kamer nasobnych przez kontrolerów biletów: „W polskim prawie krajowym nie ma przepisów, które wprost regulowałyby używanie kamer nasobnych przez kontrolerów biletów. Takie użycie nie jest również zakazane”. 
ZTM rozważając stosowanie kamer nasobnych dokonał szerokiej analizy, zwracając w szczególności uwagę na zagadnienia: 
•	specyfiki środowiska i warunków pracy, w tym efektywności kontroli, ryzyka aktów agresji z określeniem miejsca jej wystąpienia;
•	kosztu wprowadzenia takiego rozwiązania. Na bazie informacji z Opola ustalono cenę netto za urządzenie, która wynosi 750,00 zł. Zakup takich urządzeń wiązałby się z kosztem minimum 37 500,00 zł – nie wliczając urządzeń stanowiących rezerwę na wypadek uszkodzenia czy utraty, bądź na potrzeby wypożyczenia ich podmiotom zewnętrznym realizującym kontrole biletów dla ZTM,
•	kwestie organizacyjne dotyczące sposobu monitorowania: czy monitoring miałby mieć charakter ciągły, monitorując cały dzień pracy, czy tylko wykorzystywany w sytuacjach zagrażających zdrowiu i życiu kontrolera,
•	usługi serwisowe urządzeń i oprogramowana, czas przechowywania nagrań,
•	dostosowanie uregulowań wewnętrznych,
•	opracowanie formy informowania klientów o zastosowaniu monitoringu przez kontrolerów biletowych,
•	potencjalny wzrostu agresji ze strony pasażerów niewyrażających zgody na ich nagrywanie,
•	komfort pracy kontrolerów.
W celu zwiększenia bezpieczeństwa pracy kontrolerów, z inicjatywy Zastępcy Dyrektora ds. Sprzedaży i Obsługi Klientów ZTM, Forum Organizatorów Transportu wystąpiło do Ministerstwa Infrastruktury z apelem dotyczącym objęcia kontrolerów biletowych zwiększoną ochroną prawną poprzez umożliwienie im korzystania z instytucji przewidzianej dla funkcjonariuszy publicznych. W odpowiedzi udzielonej w sierpniu 2024 r. Ministerstwo Infrastruktury poinformowało, że podczas nowelizacji przepisów dotyczących publicznego transportu zbiorowego ministerstwo rozważy możliwość wprowadzenia przepisów mających na celu zrównanie ochrony materialno–prawnej kontrolerów biletowych z już istniejącą ochroną prawną przewidzianą dla osób kierujących środkami transportu w publicznym transporcie zbiorowym. Zarząd Transportu Miejskiego jest gotowy na dalsze dyskusje w tym temacie, jeśli Pan Radny zechce wesprzeć taką inicjatywę.
Z przeprowadzonej przez ZTM analizy wynika, że liczba sytuacji konfliktowych, agresji pasażerów oraz wypadków w pracy kontrolerów biletowych znacząco zmalała. W 2024 r. ZTM nie odnotował wypadków w pracy z ich udziałem. Obowiązujące i aktualizowane regulacje wewnętrzne, w tym Instrukcja pracy kontrolerów biletowych oraz Instrukcja BHP na stanowisku pracy kontrolera biletowego znacząco poprawiają poczucie bezpieczeństwa i warunki pracy pracowników realizujących proces kontroli biletowej. Należy podkreślić, że większość pojazdów obsługiwanych przez operatorów wyposażona jest w monitoring wizyjny, co bezpośrednio wpływa na zmniejszenie agresji ze strony pasażerów oraz stanowi ewentualny materiał dowodowy w prowadzonych postępowaniach. Ponadto ZTM dysponuje programem komputerowym „Moduł nadzoru nad kontrolą biletową”, który pozwala w czasie rzeczywistym monitorować pracę kontrolerów biletowych oraz w razie potrzeby reagować na ewentualne zagrożenia. Dodatkowo, przy współpracy z Uniwersytetem im. A. Mickiewicza w Poznaniu, ZTM wdrożył procedury postępowania w przypadku wystąpienia zagrożenia zdrowia i życia wewnątrz i poza pojazdem, skierowane do prowadzących pojazdy w komunikacji miejskiej. 
W związku z powyższym, obecnie ZTM nie planuje wyposażenia kontrolerów biletowych w kamery nasobne. Temat ten jednak pozostanie w obszarze zainteresowania i analiz tej jednostki.
Z wyrazami szacunku
Z up. PREZYDENTA MIASTA
(-) Mariusz Wiśniewski
Z-CA PREZYDENTA MIASTA POZNANIA
Do wiadomości:
Przewodniczący Rady Miasta