Poznań, 21.07.2025 roku
Znak sprawy: Or-II.0003.1.205.2025
Nr rej.: 21072503413
Pan
Adam Szabelski
Radny Miasta Poznania
Szanowny Panie Radny,
odpowiadając na otrzymaną za pośrednictwem Przewodniczącego Rady Miasta Poznania pismem z 9 lipca 2025 r. i przekazaną mi przez Prezydenta Miasta Poznania do rozpatrzenia interpelację Pana Radnego w sprawie ochrony Potoku Umultowskiego i stawów przy Kampusie UAM, uprzejmie informuję:
Na wskazanym przez Pana Radnego terenie obecnie nie jest procedowane ustanowienie żadnej formy ochrony przyrody. Działka nr 40/1, obr. 56, ark. 13 stanowi własność Uniwersytetu Adama Mickiewicza w Poznaniu, natomiast działki nr 369/1, 42/4 i 42/5 (wszystkie obr. 56, ark. 13) stanowią własność Miasta Poznania.
Kwestia ochrony tego obszaru jest złożonym zagadnieniem, które wymaga pogłębionej analizy pod względem prawnym, środowiskowym i finansowym. Zarówno ustanowienie użytku ekologicznego (art. 42 i 44 ust. 1 ustawy o ochronie przyrody [1]), jak i włączenie obszaru do sieci Natura 2000 (art. 27 ust. 1 ustawy o ochronie przyrody) wiąże się z koniecznością spełnienia określonych kryteriów przyrodniczych, formalnych oraz przeprowadzenia odpowiednich procedur administracyjnych, w tym konsultacji społecznych i uzgodnień z właściwymi organami ochrony środowiska (art. 44 ust 3a ustawy o ochronie przyrody). Wymaga to także dokładnej inwentaryzacji przyrodniczej i oceny stanu ekosystemu.
Procedura ustanawiania użytku ekologicznego podejmowana jest z inicjatywy organów administracji publicznej, ale także organizacji społecznych, osób fizycznych lub prawnych. W celu wszczęcia procedury niezbędne jest sporządzenie szczegółowej dokumentacji przyrodniczej zawierającej opis walorów przyrodniczych, naukowych, krajobrazowych lub kulturowych obszaru, który ma zostać objęty ochroną. Proces pozyskania takiej dokumentacji trwa minimum rok ze względu na konieczność uchwycenia wszystkich aspektów przyrodniczych terenu – od wczesnowiosennego po późnowiosenny (m.in. migracja i dyspersja płazów, obecność geofitów, sezon lęgowy ptaków, zimowiska i schronienia dla hibernujących nietoperzy). Dokumentacja powinna zawierać również mapę z proponowanymi granicami użytku oraz uzasadnienie konieczności jego ustanowienia.
Na podstawie przedłożonych materiałów przygotowywany jest projekt uchwały, który określa nazwę użytku ekologicznego, jego lokalizację, cel ochrony, a także katalog zakazów wynikających z potrzeby zachowania szczególnych wartości przyrodniczych. Projekt podlega obowiązkowemu uzgodnieniu z właściwym miejscowo Regionalnym Dyrektorem Ochrony Środowiska, którego opinia ma charakter wiążący.
Po uzyskaniu wymaganych uzgodnień rada miasta podejmuje uchwałę o ustanowieniu użytku ekologicznego, która wchodzi w życie po ogłoszeniu w Dzienniku Urzędowym Województwa. Uchwała stanowi podstawę do wprowadzenia stosownych zapisów do ewidencji form ochrony przyrody oraz – w razie potrzeby – do dokumentów planistycznych.
Należy podkreślić, że ustanowienie użytku ekologicznego na gruntach stanowiących własność prywatną może skutkować powstaniem roszczeń odszkodowawczych ze strony właścicieli lub użytkowników wieczystych tych nieruchomości. Zgodnie z art. 129 ustawy Prawo ochrony środowiska [2], w przypadku gdy na skutek ustanowienia formy ochrony przyrody korzystanie z nieruchomości w sposób dotychczasowy lub zgodny z jej przeznaczeniem staje się niemożliwe bądź istotnie ograniczone, przysługuje roszczenie o wypłatę odszkodowania w wysokości odpowiadającej poniesionej szkodzie albo o wykup nieruchomości lub jej części.
Z uwagi na powyższe ustanowienie użytku ekologicznego na terenach, które nie są w posiadaniu Miasta wymaga każdorazowo przeprowadzenia szczegółowej analizy skutków prawnych, w tym oceny ryzyka wystąpienia roszczeń majątkowych oraz ich potencjalnego wpływu na budżet Miasta.
Podsumowując, podjęcie decyzji w kwestii objęcia danego obszaru formalną ochroną bądź wdrożenia określonych działań technicznych wymaga uprzedniej, wieloaspektowej analizy. Wydział Klimatu i Środowiska obecnie jest zaangażowany w realizację zadań związanych z procedowaniem ustanowienia 3 użytków ekologicznych. Dostrzega jednak wartość przyrodniczą wskazanego terenu oraz potencjalne zagrożenia wynikające z postępującej antropopresji i zmian hydrologicznych. Niemniej przedłożenie Radzie Miasta Poznania projektu uchwały w sprawie ustanowienia użytku ekologicznego wymaga uprzedniego przeprowadzenia szczegółowej analizy ryzyk, konsekwencji oraz zasadności takiego rozwiązania.
Podstawa prawna
[1] ustawa z dnia 16 kwietnia 2004 r. o ochronie przyrody (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 1478 ze zm.).
[2] ustawa z dnia 27 kwietnia 2001 r. Prawo ochrony środowiska (t.j. Dz. U. z 2025 r. poz. 647 ze zm.).
Z wyrazami szacunku
Z up. PREZYDENTA MIASTA
(-) Mariusz Wiśniewski
Z-CA PREZYDENTA MIASTA POZNANIA
Do wiadomości:
Przewodniczący Rady Miasta