Poznań, 20 kwietnia 2020 r.

Pan 
Andrzej Rataj
Radny Miasta Poznania

Znak sprawy: Or-II.0003.1.125.2020
Nr rej.: 200420-2577

Szanowny Panie Radny,
odpowiadając na otrzymaną za pośrednictwem Przewodniczącego Rady Miasta Poznania pismem z dnia 10 kwietnia br. i przekazaną mi przez Prezydenta Miasta Poznania do rozpatrzenia interpelację Pana Radnego w sprawie miarodajnych stacji pomiarowych jakości powietrza w Poznaniu, uprzejmie wyjaśniam:
Pyt 1. „Które stacje pomiarowe jakości powietrza w Poznaniu są miarodajne dla obiektywnego stwierdzenia jakości powietrza?”
Źródłem wiarygodnych danych o stanie powietrza, zgodnie z obowiązującymi przepisami, są wyłącznie pomiary wykonane przez stacje pomiarowe działające w ramach państwowego monitoringu jakości powietrza.
Pomiaru i oceny jakości powietrza, zgodnie z przepisami ustawy Prawo ochrony środowiska oraz ustawy o Inspekcji ochrony środowiska, dokonuje inspekcja ochrony środowiska, która jest odpowiedzialna za organizację i funkcjonowanie systemu monitoringu (pozyskiwanie, gromadzenie, przetwarzanie 
i udostępnianie informacji o środowisku) i oceny jakości powietrza na obszarze danego województwa. 
Monitoring jakości powietrza na terenie Poznania prowadził do dnia 31 grudnia 2018 r.  Wielkopolski Wojewódzki Inspektor Ochrony Środowiska w Poznaniu (WIOŚ), a od 1 stycznia 2019 r. Główny Inspektor Ochrony Środowiska - Departament Monitoringu Środowiska, Regionalny Wydział Monitoringu Środowiska w Poznaniu. 
Pomiary prowadzone są w pięciu stacjach pomiarowych – w trzech automatycznych: Poznań – Botanik przy ul. H. Dąbrowskiego 169, Poznań – Polanka przy ul. Polanka 24 (od kwietnia 2018 r. wyłącznie substancje gazowe) i Poznań – Żelazna mobilna  (od lutego 2019 r.) oraz w dwóch z zastosowaniem metody manualnej - przy ul. Spychalskiego i ul.Szymanowskiego. Pomiary pyłu zawieszonego prowadzone są w czterech stacjach monitoringu, dwóch automatycznych i dwóch manualnych.
Informacje o wynikach pomiarów prowadzonych na przedmiotowych stacjach oraz oceny jakości powietrza zamieszczane są na stronie internetowej WIOŚ, w interaktywnym panelu informacji 
o środowisku województwa wielkopolskiego http://www.poznan.wios.gov.pl/gis/.
Informacje o poziomie zanieczyszczeń z automatycznych stacji pomiarowych podawane są na bieżąco co godzinę (dane liczbowe oraz w formie graficznej), natomiast analiza roczna dokonywana jest 
w corocznych raportach o stanie środowiska. Ponadto na stronie WIOŚ zamieszczane są aktualne komunikaty o występowaniu przekroczeń na danych stacjach pomiarowych oraz komunikaty ostrzegawcze dla ludności, w przypadku wystąpienia takich przekroczeń.
Ocena stanu jakości powietrza wykonywana jest przez GIOŚ na podstawie wyników imisyjnych stacji pomiarowych, które dla Poznania są w pełni zgodne z przepisami i standardami międzynarodowymi, również w zakresie liczby stacji pomiarowych
 Na jakość informacji o stężeniu pyłu zawieszonego decydujący wpływ ma metodyka prowadzenia pomiarów i związana z nią niepewność pomiarowa, kompletność serii pomiarowych oraz lokalizacja stanowisk pomiarowych. Metodykę pomiarów pyłu zawieszonego wskazuje dyrektywa Parlamentu Europejskiego i w sprawie jakości powietrza i czystszego powietrza dla Europy oraz w rozporządzenie Ministra Środowiska w sprawie dokonywania oceny poziomów substancji w powietrzu, a określona została w normie PN-EN 12341:2014 Powietrze atmosferyczne – Standardowa grawimetryczna metoda pomiarowa do określania stężeń masowych frakcji PM10 lub PM2,5 pyłu zawieszonego.
W pomiarach pyłu zawieszonego istotne dla prawidłowości ich prowadzenia jest sprawdzanie parametrów prędkości przepływu powietrza, dbałość o czystość poboru prób, a w przypadku pomiarów automatycznych również badanie równoważności tych pomiarów z pomiarami grawimetrycznymi (manualnymi). Na podstawie wyników regularnych kalibracji przepływu, w oparciu o badania równoważności metod, a także inne informacje o zdarzeniach mogących mieć wpływ na jakość pomiarów, dokonuje się weryfikacji wyników i ewentualnej korekty danych, widocznych na portalach 
i w aplikacji powietrznej GIOŚ.
Weryfikacji danych dokonuje się w systemie 4 stopniowym:
•	weryfikacja bieżąca – od poniedziałku do piątku w godzinach porannych, a w razie stanów smogowych również w weekendy;
•	weryfikacja okresowa - po zakończeniu miesiąca kalendarzowego;
•	weryfikacja roczna – po zakończeniu roku kalendarzowego;
•	weryfikacja krajowa – wszystkie serie roczne zweryfikowane są na poziomie krajowym przez GIOŚ.
Oznacza to, że na każdym z tych etapów dane mogą zostać poddane ewentualnej korekcie. Wielostopniowość procesu weryfikacji ma zagwarantować najwyższą jakość i spójność danych.
Kryteria lokalizacji stacji pomiarowych określa rozporządzenia Ministra Środowiska z dnia 8 czerwca 2018 r. w sprawie dokonywania oceny poziomów substancji w powietrzu. W wypadku Państwowego Monitoringu Środowiska wszystkie punkty pomiarowe spełniają określone wymogi dotyczące ich umiejscowienia, tak, by uzyskiwany w danej lokalizacji wynik był jak najbardziej reprezentatywny dla danej strefy. Dodatkowo - co pięć lat - WIOŚ wykonuje ocenę (tzw. ocena pięcioletnia), której celem jest m.in. sprawdzenie czy liczba stacji pomiarowych i ich lokalizacja jest odpowiednia dla potrzeb prawidłowego wykonywania rocznych ocen jakości powietrza.
W strukturach Głównego Inspektoratu Ochrony Środowiska znajduje się Krajowe Laboratorium Referencyjne i Wzorcujące z siedzibą w Krakowie, które zostało powołane w celu zapewnienia jakości i spójności pomiarowej wojewódzkich sieci monitoringu jakości powietrza. Do zadań KLRiW należy m.in. organizowanie badań biegłości dla sieci monitoringu jakości powietrza, kontrola sieci monitoringowych, wdrażanie nowych metod pomiarowo-badawczych, szkolenie oraz pełnienie roli doradczej dla wojewódzkich inspektoratów ochrony środowiska w zakresie pomiarów zanieczyszczeń powietrza. 
Pyt 2. „Z jakiej przyczyny dochodzi do rozbieżności w zakresie oceny jakości powietrza według danych z różnych źródeł przekazujących dane o jakości powietrza?”
Dane dotyczące jakości powietrza podawane przez nieoficjalne źródła bardzo często odbiegają od tych podanych na stronie WIOŚ, udostępnianych w oparciu o badania prowadzone przez GIOŚ na stacjach pomiarowych.
Wynika to przede wszystkim z faktu, że dane te opierają się na wynikach pomiarów prowadzonych przez tzw. czujniki niskokosztowe, które nie pracują zgodnie z wyżej opisaną metodyką referencyjną 
i nie są poddane wymaganymi prawem rygorom - kalibracji, weryfikacji, lokalizacji itp.
Niejednokrotnie lokalizacja czujników niskokosztowych stosowanych przez osoby indywidualne czy też w ramach różnego rodzaju projektów, nie spełnia wymogów zapisanych w rozporządzeniu Ministra Środowiska z dnia 8 czerwca 2018 r. w sprawie dokonywania oceny poziomów substancji w powietrzu, ponieważ są montowane w miejscach mało reprezentatywnych dla danego obszaru, na przykład na balkonach, przy oknach, na dachach, drzewach itp.
W związku z powyższym, śledząc w Internecie informacje na temat stężeń pyłu zawieszonego, które są generowane za pomącą niskokosztowych czujników, należy mieć na uwadze, iż pomiary te mogą być obarczone bardzo dużym błędem, a w przypadkach skrajnych mogą być one całkowicie nieprawidłowe, co w konsekwencji może wprowadzać użytkowników tych informacji w błąd.
Z powodu braku wykazanej równoważności metody stosowanych w czujnikach niskokosztowych do metodyki referencyjnej nie mogą być one traktowane jako źródło wiarygodnych danych, a na ich podstawie nie można określać czy nastąpiło przekroczenie norm jakości powietrza (poziomów dopuszczalnych, docelowych, informowania czy alarmowych) i dokonywać oceny jakości powietrza.
Z powyższych powodów czujniki te nie są stosowane do pomiarów jakości powietrza prowadzonych 
w ramach Państwowego Monitoringu Środowiska. Takie czujniki mogą być natomiast wykorzystane do celów informacyjno – edukacyjnych.
Ponadto aby prawidłowo odczytać wynik pomiaru jakości powietrza należy pamiętać, że zgodnie 
z polskim prawem, obowiązują różne okresy uśredniania wyników pomiarowych:
•	norma średniodobowa (24-godzinna) to wyniki pomiarów zarejestrowane na stacji pomiarowej co godzinę w ciągu doby i uśrednione do jednej wartości 24-godzinnej lub zarejestrowane tylko raz w ciągu doby;
•	norma średnioroczna – wyniki pomiarów zarejestrowane w ciągu roku kalendarzowego na stacji pomiarowej, uśrednione do jednej wartości rocznej;
•	dopuszczalna częstość przekraczania – w przypadku norm jedno- lub 24-godzinnych, dla których dopuszcza się wystąpienie określonej liczby dni z przekroczeniami (np. w przypadku pyłu PM10 poziom przekroczenia stężenia dobowego to 50 µg/m3, natomiast musi ono wystąpić przynajmniej 36 razy (dni) w roku aby sklasyfikować je jako przekroczenie standardu jakości powietrza.
Dla pozostałych substancji określono dodatkowo normy jednogodzinne (wynik stężenia substancji zarejestrowany raz w ciągu godziny na stacji pomiarowej) oraz normy ośmiogodzinne (obliczona jako maksymalna średnia wartość dla doby, spośród średnich stężeń jakie rejestrowano co godzinę z ośmiu średnich jednogodzinnych w ciągu doby).
Obowiązujące normy stężeń pyłów PM10 i PM2,5 oraz benzo(a)pirenu
Substancja	Okres uśrednienia	Wartość normy	Dopuszczalna częstość przekraczania	Wartość informowania społeczeństwa	Wartość alarmowa	
Pył zawieszony PM2,5	Rok kalendarzowy	20 µg/m3	-	-	-	
Pył zawieszony PM10	24 godziny 	50 µg/m3	35 razy 
w roku	100 µg/m3	150 µg/m3	
	Rok kalendarzowy	40 µg/m3	-	-	-	
Benzo(a)piren	Rok kalendarzowy	1 ng/m3	-	-	-	

W przypadku okresów uśredniania wyników pomiarów można posługiwać się tylko wskazaną normą. Nie należy porównywać wyników stężeń godzinowych lub dobowych jeśli taka norma nie istnieje. Na przykład dla stężeń pyłu PM2,5 obowiązuje jedynie norma uśredniania wyników pomiarów do wartości rocznej, często błędnie przyrównywana jest do wyników stężeń zarejestrowanych w ciągu godziny lub doby. Taka norma dla pyłu PM2,5 nie istnieje, zatem nie ma granicznej wartości stężenia godzinowego lub dobowego dla tej substancji, którą można by określić przekroczeniem.
Pyt 3. „Czy byłoby możliwe, kiedy byłoby możliwe i w jaki sposób byłoby możliwe zwiększenie liczby funkcjonujących i miarodajnych stacji pomiarowych jakości powietrza w Poznaniu?”
GIOŚ planuje uruchomienie na terenie Poznania nowych stacji pomiarowych, w tym jednej do pomiaru zanieczyszczeń komunikacyjnych.
Z wyrazami szacunku
Z up. Prezydenta Miasta
(-) Mariusz Wiśniewski
Z-ca Prezydenta Miasta Poznania

Do wiadomości:
Przewodniczący Rady Miasta