Poznań, 24.07.2020 r.
Znak sprawy: Or-II.0003.1.206.2020

Pan
Michał Grześ
Radny Miasta Poznania

Nr rej.: 240720 -3149

Szanowny Panie Radny,

odpowiadając na otrzymaną za pośrednictwem Przewodniczącego Rady Miasta pismem z dnia 
16 lipca 2020 r. i przekazaną mi przez Prezydenta Miasta do rozpatrzenia interpelację Pana Radnego 
w sprawie przełomowego odkrycia archeologicznego, uprzejmie informuję:
Grodzisko (tj. pozostałość grodu) na Ostrowie Tumskim w Poznaniu, w przeciwieństwie np. do grodziska na wyspie Ostrów Lednicki, gdzie do dziś widoczne są pozostałości wałów, nie posiada własnej formy terenowej. W trakcie stuleci zostało ono całkowicie zniwelowane i dziś jego kształt nie jest uwidoczniony w terenie. Obszar grodu poznańskiego, w szczególności jego część na Zagórzu, był intensywnie zabudowywany zwłaszcza w XIX i XX wieku. Obecnie na terenie dawnego grodu i jego wałów, wzdłuż ul. Zagórze, ul. Wieżowej oraz trasy przelotowej ul. Estkowskiego stoją budynki. Są to m.in. zabudowania Seminarium Duchownego, a na wałach grodu w części północnej budynki kanonii, psałterii, pałacu arcybiskupiego, archiwum i muzeum archidiecezjalnego.  Rzeczywisty przebieg wałów całego grodu na Ostrowie Tumskim jest tylko domniemany, pewne są tylko punktowe lokalizacje wałów ujawnione podczas badań archeologicznych, na podstawie których rekonstruowany jest ich cały przebieg. Na podstawie dotychczasowych ustaleń przebieg wału w rejonie ul. Zagórze wyznaczany był orientacyjnie, nieznacznie na południe od ul. Zagórze. 
Realizowana obecnie budowa budynku mieszkalnego wielorodzinnego z usługami zaplanowana została zgodnie z zapisami obowiązującego na tym terenie miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego „Rejon Ostrowa Tumskiego – część katedralna”. W Wydziale Urbanistyki 
i Architektury została wydana w dniu 05.03.2018 r. decyzja nr 407/2018 udzielająca pozwolenia na budowę dla budynku mieszkalnego wielorodzinnego z funkcją usługową, garażem podziemnym 
i infrastrukturą towarzyszącą przy ul. Zagórze 8, 9, 10 w Poznaniu. Decyzja ta została poprzedzona dwoma decyzjami Miejskiego Konserwatora Zabytków w Poznaniu:
•	pozwoleniem nr 532/2017 z dnia 26.06.2017 r.  na prowadzenie badań archeologicznych 
w związku z realizacją wskazanej inwestycji – pozwolenie to nakładało na inwestora m.in. obowiązek sprawozdania z przeprowadzonych badań archeologicznych i przekazania tego sprawozdania Miejskiemu Konserwatorowi Zabytków w terminie 3 tygodni od dnia ich zakończenia;
•	pozwoleniem nr 858/2017 z dnia 14.09.2017 r.  na prowadzenie robót budowlanych na obszarze zespołów urbanistyczno-architektonicznych wpisanych do rejestru zabytków – na budowę budynku wielorodzinnego z funkcją usługową, garażem podziemnym i infrastrukturą towarzyszącą przy ul. Zagórze 8, 9, 10 w Poznaniu.
Inwestycja ta umożliwiła przeprowadzenie prac archeologicznych i dokonanie znaczących odkryć, bowiem zgodnie z zapisami ustawy z dnia 23 lipca 2003 r. o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami (t.j. Dz.U. z 2020 r. poz. 282) inwestor został zobowiązany do wykonania i sfinansowania badań archeologicznych przed podjęciem prac budowlanych. Po przeprowadzeniu badań metodami wykopaliskowymi powstała pełna dokumentacja odkrytych nawarstwień archeologicznych, natomiast same nawarstwienia uległy w trakcie procesu badawczego usunięciu. Aktualna budowa nie powoduje już żadnych strat w substancji zabytkowej. Warto zaznaczyć, że objęta obecnie inwestycją działka budowlana jeszcze kilka lat temu była zabudowana kilkoma budynkami, w tym budynkiem 
z dwukondygnacyjną piwnicą. Realizowany budynek będzie więc jednym z wielu obiektów posadowionych już wcześniej w tym rejonie na zabytkowych nawarstwieniach pozostałości grodu poznańskiego, jednak pierwszym, przed budową którego przeprowadzono szczegółowe, specjalistyczne badania pozwalające na udokumentowanie historii tego miejsca i który podczas budowy nie narusza tych pozostałości. 
Jak wskazano powyżej, przed przystąpieniem do prac budowlanych inwestor został zobowiązany, zgodnie z art. 31 ww. ustawy do przeprowadzenia i sfinansowania badań archeologicznych do głębokości przewidzianej projektem budowlanym, tj. 4 m.  W trakcie badań wykopaliskowych okazało się, że pozostałości wału grodu wczesnośredniowiecznego obejmują znacznie większy obszar, niż dotychczas sądzono. Badania prowadziła prywatna firma archeologiczna w ścisłej współpracy 
z naukowcami (archeolodzy, geoarcheolog, geomorfolog, palinolog, dendrochronolog) z Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza w Poznaniu oraz Uniwersytetu Mikołaja Kopernika w Toruniu. Wydział Archeologii UAM udostępnił do badań nowoczesną, opracowaną na wydziale technologię dokumentacji.  Pomimo tego, iż inwestor zobowiązany był do przeprowadzenia badań w zakresie wymaganym przez projekt budowlany, Miejski Konserwator Zabytków osiągnął porozumienie 
z inwestorem, dzięki któremu możliwe było wykonanie dodatkowych wykopów sondażowych dwa metry poniżej wymaganej rzędnej. Pozwoliło to udokumentować zachowane konstrukcje skrzyń drewnianych i pobrać próbki do badań dendrochronologicznych. 
W rzeczywistości budowa budynku w tym historycznym miejscu umożliwiła przeprowadzenie badań i przyczyniła się do poszerzenia wiedzy o wyglądzie, zasięgu i latach budowy grodu Mieszka I na Zagórzu. To dzięki realizacji tej inwestycji, wiadomo, że wał grodu przebiega w tym rejonie ok. 30-40 m dalej na południe i jest znacznie szerszy niż dotychczas sądzono. Dzięki uzyskanym datom z prób dendrologicznych wiadomo też, że ten człon grodu powstał w 3 fazach budowy w latach 968-980. 
Warto wyjaśnić, że wszelkie badania wykopaliskowe, o ile podczas ich prowadzenia nie natrafi się na trwałe elementy architektury murowanej, są badaniami inwazyjnymi. Po badaniach tych nie zostają już pierwotne struktury zabytkowe (w tym przypadku te struktury zabytkowe to przede wszystkim smużki zbutwiałego, spiaszczonego drewna). Pozostaje natomiast pełna dokumentacja tego, co w danym miejscu się znajdowało. W przypadku badań na Zagórzu jest to dokumentacja nowoczesna, która pozwala na udokumentowanie także samego przebiegu eksploracji. Polegała ona na zastosowaniu metody fotogrametrycznej z nadaniem georeferencji każdej z warstw. Metodą tą zarejestrowano przebieg eksploracji od rzędnej 56,75 do 53,75 m n.p.m. Dzięki nadaniu współrzędnych, możliwe było tworzenie „zgeoreferencjonowanych ortofotomap”, którym zdecydowano się nadać rozdzielczość jednego piksela, odpowiadającą kwadratowi o wymiarach 1,6 mm x 1,6 mm w rzeczywistości. Technologią tą udokumentowano 13 warstw mechanicznych o miąższości ok 20 – 25 cm każda. Wszelki zabytkowy materiał ruchomy został zabezpieczony, zinwentaryzowany, a następnie poddany zostanie dokładnej specjalistycznej analizie. Bardzo szybko udało się też określić daty pozyskanych próbek dendrochronologicznych. Do dalszych badań pobrano także szeroki zakres prób geomorfologicznych 
i palinologicznych. W wyniku badań wykopaliskowych wyeksplorowano elementy zabytkowe. Nienaruszone konstrukcje skrzyń drewnianych wystąpiły dopiero ok. 5,5 – 6 m od dzisiejszego poziomu gruntu, co pozwala przypuszczać, że wszystkie budynki stojące przy ul. Zagórze, nawet głęboko podpiwniczone, nie naruszyły tych konstrukcji i w przyszłości będzie możliwe odkrycie metodami archeologicznymi dalszych pozostałości konstrukcji drewnianych wału grodu z X w.  
Chciałbym także podkreślić, że sposób przeprowadzenia i udokumentowania badań oraz fakt pozyskania nowych, nieznanych dotychczas danych odnośnie wczesnośredniowiecznego grodu poznańskiego został bardzo pozytywnie oceniony przez archeologów środowiska poznańskiego, m.in. prof. H. Kóčkę-Krenz, prof. Michała Karę, prof. Marcina Ignaczaka.

Podsumowując, realizacja przedmiotowej inwestycji została poprzedzona wszystkimi formalnymi  wymaganiami określonymi zarówno ustawą z dnia 7 lipca 1994 r. – Prawo budowlane, jak 
i ustawą z dnia 23 lipca 2003 r. o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami. Obowiązujący dla obszaru Ostrowa Tumskiego miejscowy plan zagospodarowania przestrzennego przewiduje na tym terenie zabudowę mieszkalną z usługami. Przed budową inwestor spełnił wymagania wynikające 
z obowiązujących przepisów prawa, a zatem nie było podstaw do kwestionowania w tym miejscu zabudowy.

								Z wyrazami szacunku
							    Z up. PREZYDENTA MIASTA
								(-) Bartosz Guss
						       Z-CA PREZYDENTA MIASTA POZNANIA

Do wiadomości:
Przewodnicz¹cy Rady Miasta