Poznań, 14.06.2022 r.
Znak sprawy: Or-II.0003.1.91.2022
Nr rej.: 140622-2582

Pani
Sara Szynkowska vel Sęk
Radna Miasta Poznania

Szanowna Pani Radna,
odpowiadając na otrzymaną za pośrednictwem Przewodniczącego Rady Miasta Poznania pismem z dnia 18 maja 2022 r. i przekazaną mi przez Prezydenta Miasta Poznania do rozpatrzenia interpelację Pani Radnej w sprawie realizacji zadań związanych z rekomendacjami Poznańskiego Panelu Obywatelskiego, uprzejmie informuję:
Zgodnie z ustaleniami ze spotkania Panelistek i Panelistów Poznańskiego Panelu Obywatelskiego (dalej: PPO) z władzami Miasta Poznania, które odbyło się w październiku ubiegłego roku, „Rekomendacje Poznańskiego Panelu Obywatelskiego. Komentarz Urzędu Miasta Poznania” zostały przyjęte do realizacji przez biura i wydziały Urzędu Miasta oraz miejskie jednostki organizacyjne. Dokument ten (załącznik nr 1) przekazano uczestnikom i uczestniczkom spotkania, a także udostępniono na stronie internetowej przedsięwzięcia. 
W ramach panelu, którego ogólny temat brzmiał: „Jak władze Poznania mogą działać na rzecz przeciwdziałania oraz adaptacji do zmian klimatu i kryzysu klimatycznego?”, wyodrębniono dwa tematy szczegółowe: 
1. Jak zaadaptować lasy i tereny zieleni w Poznaniu do zmieniającego się klimatu?
2. Czy całkowicie odejść w Poznaniu od spalania węgla w gospodarstwach domowych?
Zebrane rekomendacje, które uzyskały poparcie Panelistek i Panelistów na poziomie co najmniej 80 procent, zostały podzielone na rekomendacje realizowane, możliwe do realizacji, możliwe do realizacji z zastrzeżeniami, możliwe do realizacji z poważnymi zastrzeżeniami.
W odniesieniu do pierwszego tematu podział rekomendacji przedstawia się następująco:
•	10 rekomendacji realizowanych (nr 2,3,5, 8, 10, 15, 18, 22, 23, 44), 
•	20 rekomendacji możliwych do realizacji (nr 4, 14, 17, 19, 20, 24, 26, 28, 29, 32, 34, 35, 36, 37, 38, 39, 40, 41, 42, 43, 46),
•	14 rekomendacji możliwych do realizacji z zastrzeżeniami (nr 1, 6, 7, 9, 11, 12, 13, 14, 21,25, 27, 30, 33, 45),
•	2 rekomendacje możliwe do realizacji z poważnymi zastrzeżeniami (nr 16, 31).
W przypadku drugiego tematu następująco:
•	1 rekomendacja realizowana (nr 11), 
•	10 rekomendacji możliwych do realizacji (nr 3, 14, 16, 19, 23, 25, 26, 27, 28, 29),
•	17 rekomendacji możliwych do realizacji z zastrzeżeniami (nr 1, 2, 4, 5, 6, 7, 8, 9, 10, 12, 13, 15, 17, 18, 20, 21, 24),
•	3 rekomendacje możliwe do realizacji z poważnymi zastrzeżeniami (nr 22, 30, 31).
Szczegóły dotyczące sposobu realizacji oraz wskazanie jednostek odpowiedzialnych za wdrażanie rekomendacji zawarte są w załączniku nr 1 do niniejszego pisma. 
Większość rekomendacji z PPO jest już realizowana przez wydziały/biura Urzędu Miasta i miejskie jednostki organizacyjne. Część ustaleń Panelu zaplanowano do realizacji od 2023 roku, bądź w latach kolejnych. 
Poniżej przekazuję dodatkowe informacje dotyczące niektórych rekomendacji, uzupełniające komentarz Urzędu Miasta, z podziałem na dwa uszczegółowione tematy. Rekomendacje zaprezentowane są w kolejności zgodnej z załącznikiem nr 2 – kompletnym spisem rekomendacji, wraz z określeniem procentowego poparcia konkretnych pomysłów przez Panelistki i Panelistów. 

Temat nr 1 - Jak zaadaptować lasy i tereny zieleni w Poznaniu do zmieniającego się klimatu?
•	Rekomendacja nr 2 – Zakład Lasów Poznańskich przejmuje tereny z naturalną sukcesją spontanicznej roślinności drzewiastej na gruntach tymczasowo nieużytkowanych. Zalesiono 3,98 ha terenu byłej szkółki roślin ozdobnych w Krzyżownikach, gdzie pozostawiono część roślinności spontanicznej i pochodzącej z dawnej szkółki. Podobne działania są prowadzone na terenach administrowanych przez Zakład Lasów Poznańskich od wielu lat, czego przykładem jest las w Antoninku, w pobliżu ścieżki w koronach drzew, w którym poprzez stosowanie cięć odsłaniających w znaczny sposób wsparto naturalne odnowienie drzewostanu. 
•	Rekomendacja nr 3 – koszenie trawników na terenach administrowanych przez Zarząd Zieleni Miejskiej, tam gdzie jest to możliwe, zostało znacznie ograniczone. Wskaźnik ilości koszenia spadł w stosunku do ubiegłego roku z 6 na 3,5. Na większości terenów wprowadzone zostało strefowanie trawników, a niektóre obszary zostały całkowicie wyłączone z koszenia. Pracownicy Wydziału Kształtowania i Ochrony Środowiska uczestniczyli w warsztatach dotyczących standaryzacji ochrony zieleni miejskiej. 
•	Rekomendacja nr 4 – wykonano cięcia sanitarne i porządkujące o charakterze cięć odsłaniających w Leśnictwie Marcelin. Nowy Plan Urządzenia Lasu na lata 2023-2032 ma zawierać zapisy zawarte w Moratorium na wycinkę drzew, podjętym przez Radę Miasta Poznania w styczniu 2022 r. 
•	Rekomendacja nr 5 – uległy zmianie wymagania dotyczące sadzenia drzew, zarówno przez Zarząd Zieleni Miejskiej, jak i podmioty zewnętrzne w ramach rekompensaty; zmiana polega na powiększeniu wielkości dołów i ilości użytej ziemi urodzajnej do sadzenia drzew. Wydłużony został okres opieki nad nowo posadzonymi drzewami z 3 do 5 lat, a wymaganie to dotyczy także podmiotów zewnętrznych w ramach obsadzeń rekompensacyjnych. 
•	Rekomendacja nr 9 – w projekcie nowego Studium uwarunkowań i kierunków zagospodarowania przestrzennego miasta Poznania, na podstawie sporządzonej na jego potrzeby Analizy systemu zieleni, ustalono kierunki ochrony i rozwoju terenów zieleni. W kategorii terenów wyłączonych z zabudowy wyznaczono:
•	tereny rezerwatów przyrody, dla których szczegółowe wymogi ochrony, zakazy i dopuszczenia wynikają z przepisów odrębnych, w szczególności z przepisów dotyczących ochrony przyrody – ZN,
•	tereny użytków ekologicznych, obszaru chronionego krajobrazu i innych obszarów cennych przyrodniczo wchodzące w skład klinowo-pierścieniowego systemu zieleni – ZO*,
•	tereny zieleni nieurządzonej, tereny leśne i do zalesień, użytki rolne (grunty rolne, sady, łąki, pastwiska, nieużytki, tereny odłogowane) tereny zadrzewione oraz wody powierzchniowe – ZO.
W kategorii terenów zieleni o specjalnych warunkach zabudowy i zagospodarowania wyznaczono:
•	tereny parków i inne tereny zieleni urządzonej z poszerzoną funkcją rekreacyjną – ZP*,
•	tereny parków i inne tereny zieleni urządzonej – ZP,
•	tereny ogrodów specjalistycznych – ZS,
•	tereny cmentarzy – ZC,
•	tereny ogrodów działkowych – ZD,
•	tereny sportu i rekreacji (niekubaturowe) – ZR,
•	tereny zabudowy pofortecznej – UF.
Ponadto, ustalono zasady zagospodarowania i kształtowania systemu zieleni miasta, w tym m.in. klinowo-pierścieniowego systemu zieleni, a także wprowadzono łączniki zieleni, które mają stanowić sieciowe powiązania „zieloną infrastrukturą” pomiędzy klinami zieleni miasta, a większymi obszarami wyłączonymi z zabudowy. Studium uwarunkowań i kierunków zagospodarowania przestrzennego gminy, zgodnie z przepisami prawa, ma charakter ogólnego dokumentu wyznaczającego politykę przestrzenną. Przede wszystkim wskazuje kierunki przyszłego zagospodarowania poszczególnych obszarów, np. poprzez określanie głównych obszarów zieleni, jako terenów wyłączonych z zabudowy. Stąd, z uwagi na skalę opracowania, niemożliwe jest wprowadzenie do Studium tak szczegółowych zapisów, jak wyznaczenie konkretnych miejsc do nasadzenia i odtworzenia zieleni.
•	Rekomendacja nr 11 – w ubiegłym i bieżącym roku Poznańskie Ośrodki Sportu i Rekreacji wykonały prace zabezpieczające stadion im. Edmunda Szyca, poprzez naprawę i wymianę uszkodzonych fragmentów ogrodzenia, zabezpieczenie terenu bramą, a także wyburzenie wolnostojących budynków. Ostateczne decyzje dotyczące tej rekomendacji i możliwych do wprowadzenia rozwiązań, znane będą po rozstrzygnięciu konkursu urbanistyczno-architektonicznego na tereny przy ul. Olimpijskiej, obejmujące swym zasięgiem stadion, a także po rozpoznaniu możliwych rozwiązań funkcjonalnych i przestrzennych. Założeniem konkursu jest wykorzystanie walorów naturalnych miejsca. Obecnie w Wydziale Urbanistyki i Architektury prowadzone są prace przygotowawcze do konkursu, a jego ogłoszenie jest planowane jeszcze w bieżącym roku. Podjęto działania, by uspołecznić proces przygotowania i przeprowadzenia procedury konkursowej – nawiązana została współpraca z właściwą terenowo radą osiedla, uwzględniono także głosy mieszkańców wyrażone w ostatnich latach. Temat konkursu był przedmiotem obrad na posiedzeniu Komisji Dialogu Obywatelskiego przy Wydziale Kształtowania i Ochrony Środowiska, a wypracowane przez KDO stanowisko oraz wyciąg z inwentaryzacji zieleni i raport z konsultacji społecznych przeprowadzonych w 2012 roku, zostaną dołączone do wytycznych organizatora konkursu i stanowić będą materiał wyjściowy dla uczestników konkursu. 
•	Rekomendacja nr 13 - ok. 90% powierzchni obecnie funkcjonujących Rodzinnych Ogrodów Działkowych, w obowiązującym Studium uwarunkowań i kierunków zagospodarowania przestrzennego miasta Poznania, wyznaczono do zachowania. Pozostałe 10% terenów ROD przeznaczone ma zostać na cele niezbędne, takie jak rozwój układu komunikacyjnego, a także uporządkowanie zabudowy, np. przedłużenie al. Solidarności w kierunku Podolan, budowa linii tramwajowej na os. Kopernika, przedłużenie instalacji nawigacyjnych lotniska Poznań Ławica, budowa linii kolejowej do lotniska Poznań Ławica. W Miejskiej Pracowni Urbanistycznej trwają prace nad projektem nowego Studium uwarunkowań i kierunków zagospodarowania przestrzennego miasta Poznania. W powyższym projekcie, w stosunku do ustaleń obowiązującego Studium z 2014 r., zrezygnowano z relokacji terenu ogrodów działkowych przy ul. Piątkowskiej, oraz wskazano trzy nowe lokalizacje do przekształcenia z ogrodów działkowych na tereny zieleni. Wynika to z ustaleń sporządzonej na potrzeby Studium Analizy systemu zieleni miasta, która badała m.in. dostępność terenów zieleni dla mieszkańców poszczególnych dzielnic. Projekt był przedmiotem drugich już konsultacji społecznych. Do 6 maja br. zainteresowani mieszkańcy składali swoje opinie, które są obecnie analizowane.
•	Rekomendacja nr 17 – zwiększanie powierzchni biologicznie czynnej jest procesem wieloletnim, realizowanym przez Zarząd Zieleni Miejskiej przede wszystkim podczas rewaloryzacji i modernizacji istniejących obiektów, oraz przy realizacjach nowych inwestycji. Jedną z ostatnio zakończonych rewaloryzacji jest modernizacja parku Tysiąclecia, gdzie alejki parkowe zwężone zostały o 5 – 7 m, uzyskując tym samym większą powierzchnię biologicznie czynną. 
•	Rekomendacja nr 18 - w celu właściwej organizacji pracy zaangażowanych w projekt jednostek, a także ustalenia standardów dotyczących danych o zieleni w zakresie gromadzenia oraz przetwarzania i wymiany tych danych, opracowany został projekt Zarządzenia Prezydenta Miasta Poznania w sprawie zasad prowadzenia i wykorzystywania baz danych o zieleni na terenie Poznania. Zarządzenie zostało skonsultowane z Wydziałem Kształtowania i Ochrony Środowiska UMP, Zarządem Zieleni Miejskiej, Zarządem Dróg Miejskich, a weszło w życie 18 maja br. Równolegle prowadzono prace związane z organizacją cyfrowej bazy o zieleni na terenie Poznania. Bez niej tworzenie jakichkolwiek usług cyfrowych dotyczących zieleni, w tym mapy rozmieszczenia drzew, stanowiącej przedmiot rekomendacji nr 20, nie jest możliwe. Dotychczas zrealizowano:
•	opracowanie struktury bazy,
•	wdrożenie oprogramowania do prowadzenia mapy zieleni w wydziałach i jednostkach: ZDM, ZZM, WKiOŚ, WGN; wdrożenie obejmowało instalację oprogramowania Qgis wraz z komponentami przeznaczonymi do prowadzenia zbiorów,
•	utworzenie dodatkowych modułów optymalizujących pracę na oprogramowaniu Qgis,
•	szkolenie w zakresie obsługi oprogramowania,
•	digitalizację dokumentów zawierających dane o zieleni, przekazanych przez jednostki miejskie.
Na bieżąco realizowane są eksporty bazy danych dla terenów, które są objęte postępowaniami przetargowymi realizowanymi przez ZDM (przeglądy drzew w pasach drogowych 2020 oraz 2022 w skali całego miasta) oraz ZZM (projekty zagospodarowania skwerów np. przy ul. Księżycowej, skweru Teodora Łagody, obszaru przy ul. Kosińskiego, parków Stanisława Moniuszki, Karola Marcinkowskiego), co stanowi realizację procedury będącej załącznikiem nr 2 do wspomnianego powyżej Zarządzenia. Przeprowadzono pomiary fotogrametryczne, zapewniające określenie dokładnej lokalizacji drzew w parkach, na skwerach, oraz wzdłuż głównych dróg miejskich. Zrealizowano także skanowanie parków i ogrodów: Stefana Czarneckiego, Jurija Gagarina, Adama Mickiewicza, ogrodu Zamkowego, parku osiedlowego (os. Stefana Batorego oraz Bolesława Chrobrego). Obecnie realizowany jest projekt inwentaryzacji cyfrowej Ogrodu Botanicznego. 
Dane zgromadzone obecnie w bazie są wykorzystywane w zarządzaniu zielenią przez jednostki miejskie. Ponadto, prowadzone są prace nad prezentacją danych w Systemie Informacji Przestrzennej Poznania. Część danych jest już dostępna w układzie 2D i 3D. Usługi polegające na szerszym udostępnianiu danych mieszkańcom Poznania, wymagają dopracowania. Prace w tym zakresie prowadzone są na bieżąco. 
Ponadto, nowy Plan Urządzenia Lasu dla lasów komunalnych miasta Poznania, sporządzany na lata 2023 – 2032, zawierać będzie zapisy rekomendowane w przyjętym przez Radę Miasta Poznania Moratorium na wycinkę drzew. 
•	Rekomendacja nr 19 – w 2021 r. zinwentaryzowano i poddano ocenie dendrologicznej ponad 950 drzew. Obecnie trwa inwentaryzacja dendrologiczna parków im. A. Mickiewicza i F. Chopina oraz zieleńca im. I. Łukasiewicza, natomiast prace pielęgnacyjne w drzewostanie odbywają się w parkach im. K. Marcinkowskiego, R. Maciejewskiego, a także, równolegle z inwentaryzacją, w parku im. A. Mickiewicza. Ponadto, Zarząd Dróg Miejskich przekazuje do Zarządu Geodezji i Katastru Miejskiego GEOPOZ inwentaryzacje nasadzeń przy okazji nowych założeń zieleni, oraz informacje o drzewach zagrażających i chorych, wymagających specjalistycznych zabiegów, które zostają wytypowane podczas odbywających się cyklicznie (raz na 1/1,5 roku) przeglądów całego drzewostanu przyulicznego. 
•	Rekomendacja nr 23 – jest realizowana na bieżąco; sukcesywnie wprowadzane są łąki kwietne na terenach administrowanych przez Zarząd Zieleni Miejskiej. W 2021 r. założono w Poznaniu 2 600 m² łąk kwietnych – na os. S. Batorego/B. Śmiałego 1000 m², w parku Tysiąclecia 1200 m², na skwerze im. L. Molewskiego 400 m². Jednakże, ze względu na deficyt opadów atmosferycznych w Poznaniu, założenie i utrzymanie łąki kwietnej bywa trudne w realizacji. Wyznaczane są także obszary, na których rezygnuje się z koszenia, przeznaczając tym samym teren pod łąki ekologiczne. Od kilku lat Zarząd Dróg Miejskich zezwala na tworzenie się takich łąk, poprzez rezygnację z koszenia lub jego ograniczenie do 2 razy w sezonie w miejscach, w których jest to możliwe (tj. pozwalają na to względy bezpieczeństwa, zachowana jest widoczność dla uczestników ruchu).
•	Rekomendacja nr 24 – koszenie trawników na terenach administrowanych przez Zarząd Zieleni Miejskiej, tam gdzie jest to możliwe, zostało znacznie ograniczone. Wskaźnik ilości koszenia spadł w stosunku do ubiegłego roku z 6 na 3,5. Na większości terenów wprowadzone zostało strefowanie trawników, a niektóre obszary zostały całkowicie wyłączone z koszenia. Zarząd Transportu Miejskiego ograniczył koszenie traw na nieruchomościach objętych stałym zarządem, uwzględniając położenie i funkcję danego miejsca, a także względy estetyczne oraz bezpieczeństwa w ruchu tramwajowym i samochodowym. Ograniczenie koszenia terenów zielonych do czterech razy w ciągu roku sprawia, że na danym terenie w sposób naturalny pojawiają się gatunki rodzime, inne niż trawa. Koszenie jest realizowane w oparciu o zapisy w umowach zawartych z wykonawcami, jednym z nich jest Miejskie Przedsiębiorstwo Komunikacyjne w Poznaniu, które było prekursorem założenia na pętli Franowo, przy centrum handlowym M1, pierwszej w naszym mieście łąki bylinowej (tworzonej przez gatunki wieloletnie). Łąka bylinowa sprzyja zachowaniu bioróżnorodności i wzrostowi liczebności owadów zapylających. Jeżeli ten pomysł się sprawdzi, zakładane będą kolejne łąki bylinowe, w innych lokalizacjach. Natomiast zieleń przyuliczna w Poznaniu zajmuje powierzchnię około 950 ha. Ponad 130 ha jest objętych koszeniem w standardzie wysokim (koszenie systematyczne), co umożliwia naturalny obieg materii w przyrodzie poprzez rozdrobnienie i pozostawienie w terenach zieleni pokosu, natomiast dwukrotne koszenie terenów zieleni (standard niski) na powierzchni ponad 80 ha zapewnia rozsiewanie się nasion gatunków spontanicznie występujących na trawnikach.
•	Rekomendacja nr 25 – ograniczono grabienie liści do niezbędnego minimum, szczególnie w okresie jesiennym, kiedy większość liści pozostawiana jest w krzewach na okres zimowo-wiosenny, lub do naturalnego rozkładu. Powszechnie stosowane jest ściółkowanie i kompostowanie materii organicznej, takiej jak zrębki drzewne, kora przekompostowana, mata kokosowa. Wszystkie nowe nasadzenia drzew, krzewów czy bylin są ściółkowane. Systematycznie uzupełniana jest ściółka, zarówno przy nowych, jak i przy starszych nasadzeniach. 
•	Rekomendacja nr 29 – w trakcie realizacji; aktualnie w publicznej przestrzeni Starego Rynku nie ma żadnych roślin w gruncie, natomiast w założeniach w zakresie rewaloryzacji tej przestrzeni uwzględnione zostały elementy związane z retencją oraz wprowadzeniem zieleni. Ze względu na częste zalewanie nieruchomości zlokalizowanych przy Starym Rynku podczas intensywnych opadów deszczu, wykonane zostanie rozdzielenie kanalizacji ogólnospławnej na deszczową i sanitarną, oraz zbudowane zostaną zbiorniki retencyjne gromadzące wodę opadową. Woda ta będzie wykorzystywana do podlewania zieleni, która pojawi się na rynku w formie trzech zielonych wysp. Powierzchnia biologicznie czynna na płycie rynku wyniesie ok. 250 m2. Wyspy zieleni formowane będą w postaci nowoczesnych klombów - zieleń sadzona zostanie w gruncie, na różnych poziomach, wyniesiona na min. 30-40 cm do 80 cm. Pod drzewami wkomponowane zostaną siedziska.
Ponadto, Zarząd Transportu Miejskiego systematycznie zwiększa liczbę zielonych torowisk na terenie Poznania. Obecnie ich łączna powierzchnia wynosi 32 878, 01 m². Należy wyjaśnić, że zielone torowiska wymagają odpowiedniej technologii budowy samego toru, dwukrotnie droższej w wykonaniu, niż stosowana standardowo. W związku z tym, tego typu torowiska powstają głównie podczas inwestycji z dofinansowaniem unijnym, więc prognozowanie wzrostu liczby zielonych torowisk jest ograniczone wyłącznie do prac już prowadzonych lub mających się rozpocząć w bliskiej perspektywie czasowej.
•	Rekomendacja nr 32 -  duże, nieużytkowane nawierzchnie betonowe są sukcesywnie odbrukowywane, np. w ramach niedawno utworzonych Stref Płatnego Parkowania na terenie Wildy i Łazarza, oraz na obszarze Starego Miasta i Jeżyc. Ze względu na zbyt wąskie chodniki i konieczność stałego podlewania nowo nasadzonych roślin, miejsca pod sadzenie są tworzone od strony jezdni, a nie wzdłuż murów budynków; 
•	Rekomendacja nr 33 – przy rewaloryzacji istniejących obiektów i nowych inwestycji na terenach zieleni miejskiej, stosowane są Standardy dostępności Miasta Poznania dla osób z niepełnosprawnościami. Tam, gdzie jest to możliwe, do utwardzania nawierzchni wykorzystywane są naturalne nawierzchnie wodoprzepuszczalne (np. we wspomnianym już, zrewitalizowanym parku Tysiąclecia, użyto nawierzchni mineralno-żywicznej). W lasach komunalnych, podczas remontów bądź tworzenia nowych ścieżek leśnych, podstawowym rodzajem nawierzchni są ścieżki wykonane z naturalnych i przepuszczalnych kruszyw, odpowiednio zagęszczonych. Wprowadzanie typowych nawierzchni utwardzonych (asfalt, beton), bądź nawierzchni przepuszczalnych ze sztucznymi domieszkami utwardzającymi, w lasach jest niedopuszczalne i wymaga wyłączenia gruntów z produkcji leśnej. 
•	Rekomendacja nr 35 – w ramach programu tworzenia lokalnych skwerów w śródmieściu „Zasadzka na fyrtle” od 2019 r. Biuro Koordynacji Projektów i Rewitalizacji Miasta realizuje działania zmierzające do zagospodarowania nieużytkowanych miejskich działek. Do 2021 r. utworzono trzy małe skwery: przy ul. Roboczej o powierzchni 180 m², przy zbiegu ulic Sikorskiego i ul. Umińskiego o pow. ok 515 m², oraz przy ul. Traugutta o pow. ok. 1000 m². Mieszkańcy śródmiejskiej dzielnicy Wilda zyskali nowe „parki kieszonkowe”, niezbędne w zwartej zabudowie śródmiejskiej, charakteryzującej się największą szczelnością powierzchni w skali całego miasta. Wcześniej na terenach trzech skwerów znajdowała się zużyta infrastruktura osiedlowa, odbywało się także nielegalne parkowanie. Teraz stworzona została przestrzeń do rekreacji i odpoczynku wśród zieleni, wyposażona w małą architekturę. W miejscu wydeptanych ścieżek wprowadzono nawierzchnie mineralne. Na największym skwerze, w centralnie zlokalizowanej rabacie z krzewami i bylinami kwitnącymi, postawiono domki dla owadów pożytecznych. Wśród nowych nasadzeń pojawiły się miłorzęby dwuklapowe, platany klonolistne, jabłonie, graby i ambrowce balsamiczne, a także dekoracyjne obsadzenia z krzewów róż, trawy ozdobne zróżnicowane pod względem pokroju: miskant chiński, trzcinnik, rozplenica japońska, śnieguliczka, dereń. Aktualnie trwają roboty budowlane na kolejnym terenie, który przez lata służył jako nielegalny parking, tym razem w dzielnicy Jeżyce. Przy ul. Jeżyckiej powstanie park kieszonkowy, w którym posadzone zostaną drzewa owocowe, krzewy i byliny oraz zamontowana zostanie mała architektura i zbiornik na deszczówkę odprowadzaną z sąsiadującej kamienicy.
Od 2010 roku w Poznaniu realizowana jest akcja „Odmień swoje podwórko”, której celem jest aktywizacja i integracja mieszkańców poprzez zazielenianie, ożywianie i zagospodarowanie wspólnych przestrzeni sąsiedzkich. W ten sposób, mieszkańcy ponad 100 poznańskich podwórek stworzyli dla siebie atrakcyjne miejsca integracji. W roku bieżącym planowane jest rozszerzenie akcji o usuwanie z podwórek betonowych nawierzchni.
Warto dodać, że w 2021 r. Biuro Koordynacji Projektów i Rewitalizacji Miasta zleciło przygotowanie opracowania w sprawie zastosowania rozwiązań naturalnych, zwiększających infiltrację w grunt oraz poprawiających estetykę otoczenia w obszarze śródmieścia. Dokument zawiera analizy terenów wybranych dzielnic Poznania, charakteryzujących się dominującym udziałem zwartej zabudowy, tj. Starego Miasta, Wildy, Jeżyc, Łazarza oraz Ostrowa Tumskiego-Śródki-Zawad-Komandorii. Jednoczenie zidentyfikowano w nim tereny ogólnodostępne, możliwe do odszczelnienia, poprzez wprowadzenie rozwiązań opartych na przyrodzie (NBS - Nature Based Solutions), oraz zdefiniowano zapotrzebowanie na poprawę retencji i infiltracji (obszarów problemowych).
•	Rekomendacja nr 36 – realizowana na bieżąco; w latach 2018 - 2021 Biuro Koordynacji Projektów i Rewitalizacji Miasta realizowało program naturalnych placów zabaw i podnoszenia ekologicznej świadomości dzieci. 21 poznańskich przedszkoli otrzymało wsparcie architekta w partycypacyjnym zaprojektowaniu ogródka przedszkolnego w duchu naturalnego placu zabaw z przewidzianym rozszczelnieniem nawierzchni i wprowadzaniem zielonych rozwiązań, które zwiększają retencję wody i łagodzą występowanie wysp ciepła. Proces projektowania finansowany był z projektu Connecting Nature (Horyzont 2020) lub środków miejskich. Realizację zaprojektowanych inwestycji sfinansowano w ramach „Programu  modernizacji i rozbudowy placów zabaw w przedszkolach w latach 2016 – 2020” realizowanym przez Wydział Oświaty, w ramach Poznańskiego Budżetu Obywatelskiego lub poprawek radnych. Listę 21 przedszkoli przekazuję w załączniku (załącznik nr 3).
Ponadto, kadra przedszkolna brała udział w warsztatach przybliżających ideę naturalnego placu zabaw i możliwości wykorzystania tej idei w pracy z dziećmi. Ogródki uzupełniane były tzw. demonstratorami ekologicznymi, czyli mikro instalacjami służącymi dzieciom jako przykłady działania różnych sił przyrody i obrazujące procesy naturalne, będąc jednocześnie elementami zabawy i relaksu w ogrodzie, np. szałas z żywej wikliny. Listę przedszkoli, w których zainstalowano eko-demonstratory, przekazuję w załączniku (załącznik nr 4). 
Biuro Koordynacji Projektów i Rewitalizacji Miasta rozpoczęło także współpracę ze szkołami podstawowymi - wypracowano 4 projekty koncepcyjne naturalnego zagospodarowania otoczenia szkół. Na realizację projektów poszukiwane są obecnie środki - projekty stanowią bazę do planowanych wniosków o dofinansowanie z Funduszy Strukturalnych UE:
•	Szkoła Podstawowa nr 77 na ul. Dmowskiego - projekt naturalnego zagospodarowania otoczenia szkoły i dziedzińca, w tym ogród deszczowy i utrzymanie / wprowadzenie naturalnych nawierzchni. 
•	Szkoła Podstawowa nr 82 na ul. Krakowskiej - projekt koncepcyjny naturalnego zagospodarowania części rekreacyjnej z uwzględnieniem częściowego rozszczelnienia dziedzińca plus projekt boisk z systemem retencji wody. 
•	Zespół Szkół Ogólnokształcących nr 4 na os. Czecha - projekt zagospodarowania naturalnego przestrzeni wkoło szkoły plus wewnętrznego dziedzińca, obejmuje wprowadzenie/utrzymanie naturalnych, przepuszczalnych nawierzchni. 
•	Szkoła Podstawowa nr 11 na os. Wichrowe Wzgórze - projekt zagospodarowania naturalnego otoczenia, w tym znaczące "obetonowanie" i rozszczelnienie na dziedzińcu wewnętrznym szkoły. Szkoła otrzymała częściowe dofinansowanie tej inwestycji z PBO, ale na niewielki fragment przed szkołą. Na wykonanie pozostałej części złożony będzie wniosek o dofinansowanie z Funduszy Strukturalnych UE. 
Ponadto, Miasto nawiązało współpracę ze Szkołą Podstawową nr 20 na os. Rzeczypospolitej, dla której w Wieloletnim Planie Finansowym na lata 2022 i 2023 przewidziano 400 000 zł na zaprojektowanie przestrzeni wokół budynku szkolnego, z uwzględnieniem rozszczelnienia nawierzchni betonowej, wprowadzeniem rozwiązań zielono-błękitnej infrastruktury i retencji, oraz wdrożenie projektu. Harmonogram prac przedstawia się następująco: 
•	lato 2022 – przygotowanie przetargu na dokumentację projektową – uzależnione od decyzji Wydziału Oświaty dot. ewentualnego remontu kanalizacji,
•	jesień/zima 2022 – przygotowanie projektu uwzględniającego partycypacyjne projektowanie, 
•	rok 2023 – realizacja inwestycji.
Miasto wspiera również proces projektowania otoczenia Zespołu Szkół nr 5 na ul. Różanej,  z głównym naciskiem na zwiększenie retencji wody deszczowej.
Ponadto, Biuro Koordynacji Projektów i Rewitalizacji Miasta od kilku lat przy realizacji inwestycji wprowadza rozwiązania, które pomagają w podwyższaniu retencyjności wodnej miasta oraz wpływają na zmniejszanie się „miejskiej wyspy ciepła”. Już podczas realizacji inwestycji pn. Rewaloryzacja Placu Kolegiackiego zastosowano nawierzchnie z przepuszczalną fugą, a rolę zbiornika retencyjnego przejęła retencja kanałowa, odprowadzająca wody deszczowe do istniejącej kanalizacji ogólnospławnej. W ramach inwestycji pn. Rewaloryzacja przestrzeni płyty Starego Rynku w Poznaniu, wraz z przekształceniem fragmentu bloku śródrynkowego (ul. Jana Baptysty Quadro) w pasaż kultury, wprowadzona zostanie w przestrzeń ścisłego Rynku zieleń w postaci ogrodu wertykalnego oraz czterech klombów z zielenią w gruncie, w tym z drzewami. Dodatkowo, w ramach kompleksowej przebudowy, kanalizacja ogólnospławna rozdzielona zostanie na deszczową i sanitarną, wybudowane zostaną dwa podziemne zbiorniki retencyjne do nadmiaru wody deszczowej oraz mniejszy zbiornik retencyjny, który będzie wykorzystywany do podlewania zieleni. Do zbiorników na deszczówkę postanowiono również przyłączyć odprowadzanie wody za pomocą rynien z kamienic zlokalizowanych wokół płyty Rynku.
Na przełomie 2020 i 2021 r. Miasto Poznań podjęło współpracę ze spółką Aquanet Retencja. Aktualnie w ramach współpracy realizowane są następujące inwestycje:
•	Zagospodarowanie zielenią i małą architekturą terenu zlokalizowanego w obrębie ul. Dmowskiego i ul. Łukaszewicza wraz z wprowadzeniem małej retencji - zdecydowano się na aktualizację dokumentacji projektowej i dodanie elementów małej retencji w postaci odwodnienia liniowego oraz zbiornika retencyjnego; aktualnie ogłoszony jest przetarg na roboty budowlane, które w przypadku rozstrzygnięcia i wyłonienia wykonawcy rozpoczną się tego lata.
•	Zagospodarowanie zielenią, małą architekturą i urządzeniami małej retencji terenu zlokalizowanego przy ul. Gdańskiej w Poznaniu; Biuro Koordynacji Projektów i Rewitalizacji Miasta jest w trakcie zlecania prac na wykonanie koncepcji rozwiązań projektowych oraz dokumentacji projektowo-kosztorysowej; głównym założeniem projektu jest uporządkowanie terenu przy ul. Gdańskiej, ograniczenie parkowania w miejscach niedozwolonych, wprowadzenie zieleni zorganizowanej oraz małej architektury (drzewa, trawy, donice, ławki), a także rozwiązań związanych z małą retencją tj. ogrodu deszczowego w pojemniku oraz pasażu wodnego.
•	Zagospodarowanie zielenią wraz z wykorzystaniem małej retencji, obiektem rekreacyjnym i małą architekturą terenu zlokalizowanego w obrębie ul. Norwida – prace są na etapie uzyskiwania niezbędnych pozwoleń i decyzji administracyjnych dla przygotowanego projektu zagospodarowania, który zakłada uporządkowanie terenu i zagospodarowanie go zielenią, małą architekturą, urządzeniami „street workout”, oraz wprowadzenie niecki bioretencyjnej z odprowadzeniem liniowym z ul. Norwida. 
Miasto nie poprzestaje na wymienionych powyżej inwestycjach i wciąż poszukuje nowych możliwości, takich jak zlokalizowanie ogrodów deszczowych w poznańskich przedszkolach, wbudowanie zbiornika retencyjnego wraz z systemem nawadniania roślin na al. Marcinkowskiego na odcinku od ul. 23 lutego do ul. Solnej, oraz wprowadzenie rozwiązań retencyjnych na ul. Kościelnej i na pl. Cyryla Ratajskiego. Natomiast w miejscach, w których brak jest możliwości odprowadzenia wód do kanalizacji deszczowej, projektowane są alternatywne sposoby zagospodarowania wód opadowych. Ze względu na wąskie pasy drogowe, mała retencja jest realizowana nie jako tworzenie zbiorników, lecz jako organizowanie nowych powierzchni biologicznie czynnych. 
•	Rekomendacja nr 38 – wykonano dokumentację projektową dla zadań retencyjnych na stawie Olszak. Prace budowlane polegać będą na zwiększeniu pojemności retencyjnej (m. in. przez odmulanie) i bioróżnorodności (zarybianie odpowiednimi gatunkami ryb, w tym ryb drapieżnych). 
•	Rekomendacja nr 41 - nasadzenia pnączy są realizowane przez Zarząd Dróg Miejskich przy specjalnych konstrukcjach lub betonowych ekranach dźwiękochłonnych, które dają możliwość wspierania pnączy. W miejscach, gdzie wymagana jest większa przezierność ekranów, pnącza mogą rosnąć tylko w punktach łączenia się ekranów. Zarząd Zieleni Miejskiej w 2021 roku posadził ponad 1100 m² pnączy w parkach i zieleńcach. 
•	Rekomendacja nr 46 – Zarząd Zieleni Miejskiej w parkach i zieleńcach, w miejscach, gdzie jest to możliwe, pozostawia martwe drzewa do naturalnego rozkładu, tworząc tzw. próchnowiska. Także w lasach administrowanych przez Zakład Lasów Poznańskich, w ramach prowadzenia cięć gospodarczych, pozostawia się drewno do naturalnego rozkładu, z zastrzeżeniem, że postępowanie to musi być dostosowane i uzależnione od względów zachowania bezpieczeństwa pożarowego, zachowania bezpieczeństwa przy drogach i ścieżkach leśnych, występowania szkodników wtórnych, oraz struktury drzewostanów w poszczególnych kompleksach leśnych. Ze szczególną uwagą w tym aspekcie traktuje się tereny cenne przyrodniczo. Na terenie rezerwatu przyrody Żurawiniec pozostawia się w pełni drewno do naturalnego rozkładu, ogranicza się również jego usuwanie w najbliższym otoczeniu.
Temat nr 2 - Czy całkowicie odejść w Poznaniu od spalania węgla w gospodarstwach domowych?
•	Rekomendacja nr 1 - Biuro Koordynacji Projektów i Rewitalizacji Miasta systematycznie i w miarę posiadanych środków dokonuje termomodernizacji budynków oświatowych. W ostatnim okresie zostały zakończone zadania z dofinansowaniem UE:
•	Termomodernizacja placówek oświatowych na terenie Miasta Poznania (8 placówek) - zadanie zakończone w 2020 r.
•	Poprawa efektywności energetycznej placówek oświatowych na terenie Miasta Poznania" (6 placówek) - zadanie zakończone w 2020 r.
Z uwagi na fakt, iż każdorazowo do konkursu niezbędna jest dokumentacja techniczna i audyty energetyczne - Biuro Koordynacji Projektów i Rewitalizacji Miasta na bieżąco zleca opracowanie wspomnianej dokumentacji, dbając o to, by możliwe było uczestnictwo w ogłaszanych konkursach. W roku 2020 opracowano dokumentację dla kolejnych 8 placówek - 3 z nich wykorzystano aplikując w 2020 o środki w ramach Europejskiego Obszaru Gospodarczego (Miasto znalazło się na liście rezerwowej z projektem "Kompleksowa modernizacja placówek oświatowych na terenie Miasta Poznania”). W 2022 roku Biuro aplikowało o środki na termomodernizację dla 3 szkół w ramach WRPO. Obecnie Biuro przygotowuje dokumentację techniczną i audyty dla kolejnych 21 placówek, z terminem wykonania do końca 2022 roku, zabezpieczając w ten sposób możliwość aplikowania o środki w kolejnych konkursach.
Przygotowanie uchwały kierunkowej w sprawie podjęcia przez Sejmik Województwa Wielkopolskiego stosownych zmian w zapisach obowiązującej uchwały antysmogowej dla Miasta Poznania, Wydział Kształtowania i Ochrony Środowiska planuje opracować po pozyskaniu szczegółowych danych z Centralnej Ewidencji Emisyjności Budynków. Uzupełnienie danych w bazie nadal trwa i ma się zakończyć 30 czerwca br. Wówczas planowane jest rozpoczęcie prac na rzecz zmiany uchwały, z wykorzystaniem argumentów uzasadniających przyspieszenie odejścia od spalania paliw stałych na terenie całego miasta. Jednocześnie realizowane są dwa programy dotacyjne tj. Kawka Bis oraz "Czyste powietrze", celem intensyfikacji działań na rzecz ochrony powietrza w Poznaniu.
•	Rekomendacja nr 2 – Wydział Kształtowania i Ochrony Środowiska oczekuje obecnie na zestawienie z Centralnej Ewidencji Emisyjności Budynków, na podstawie którego rozpoczęty zostanie proces planowania. 
•	Rekomendacja nr 3 – Miasto Poznań przygotowało zgłoszenie do programu LeadAir, którego tematem przewodnim jest hasło „Miasta neutralne do klimatu”, i zakwalifikowało się do niego. Uczestnictwo w programie, skupiającym 15 polskich miast, daje samorządom możliwość podnoszenia kompetencji kadr poprzez kontakt z ekspertami, jest bezkosztowe i stanowi przygotowanie do stworzenia planu osiągnięcia neutralności klimatu dla miasta Poznania. Środki finansowe przeznaczone na to zadanie w bieżącym roku, zostaną wykorzystane w roku 2023. 
•	Rekomendacja nr 5 – miejski program dotacyjny Kawka Bis, wspierający wymianę źródeł ciepła, będzie kontynuowany. Ponadto, Miasto wypełnia obowiązek wynikający z porozumienia w sprawie wspólnej realizacji rządowego programu Czyste Powietrze, w ramach którego możliwe jest pozyskanie dofinansowania na działania termomodernizacyjne. 
•	Rekomendacja nr 6 – pełną informację o źródłach ciepła da zestawienie pozyskane z Centralnej Ewidencji Emisyjności Budynków. Zbieranie danych do ewidencji ma się zakończyć w czerwcu br. Po uzyskaniu bazy danych, możliwe będzie skierowanie konkretnych zadań realizowanych przez Wydział Kształtowania i Ochrony Środowiska, do sprecyzowanej grupy odbiorców. 
•	Rekomendacja nr 7 – z uwagi na duże potrzeby remontowe budynków stanowiących zasób komunalny, preferowane jest kompleksowe ujęcie modernizacji budynków, tj. przystąpienie do robót po opracowaniu dokumentacji obejmującej równocześnie wymianę stolarki, instalacji, wykonanie ocieplenia itp. Z powodu stale rosnących kosztów eksploatacji, dokładane są starania, by równolegle z wymianą instalacji grzewczej dokonywać również wymiany zużytej stolarki okiennej oraz instalacji ciepłej wody użytkowej, aby w jak największym stopniu wpływać na poprawę efektywności energetycznej budynku. 
•	Rekomendacje nr 12, 13, 16, 17, 18, 19, 21, 22, 23, 24, 25, 27 - zadania realizowane w Wydziale Kształtowania i Ochrony Środowiska. W ramach pracy Wydziału mieszkańcy mogą otrzymać informację telefoniczną, e-mailową, bądź udzieloną bezpośrednio, w wyznaczonych do tego punktach obsługi klienta, dotyczącą możliwości pozyskania dofinansowania na działania termomodernizacyjne. Wsparcie informacyjne oraz pomoc w uzyskaniu dofinansowania (np. pomoc w wypełnieniu wniosku) realizowane są w wyniku zobowiązań Miasta, które stanowią treść porozumienia ws. programu „Czyste powietrze”. W celu zwiększenia dostępności wiedzy o działaniach termomodernizacyjnych, rozbudowano treści miejskiego wortalu Środowisko o informacje dotyczące np. ulgi termomodernizacyjnej. W trakcie przygotowywania są również materiały na temat korzyści wynikających z termomodernizacji. Na wortalu w jednym miejscu skupiono wiedzę na temat dostępnych programów dotacyjnych. Ponadto, w kwietniu br. uruchomiono program „Ekodoradca”. Usługa realizowana jest w formie wizyt domowych u mieszkańców Poznania. Uruchomiono numer telefonu, pod którym mieszkaniec może zamówić wizytę ekodoradcy, oraz podano adres mailowy, służący uzyskaniu informacji drogą elektroniczną, bądź zamówieniu wizyty. Zadaniem ekodoradców jest powiadamianie o terminach wymiany źródeł ciepła wynikających z uchwały antysmogowej, pomoc w uzyskaniu miejskiej dotacji, informowanie o programie „Czyste powietrze” i możliwościach skorzystania z ulgi termomodernizacyjnej. Od uruchomienia programu „Ekodoradca” do końca maja br. z usługi skorzystano już 180 razy – odbyło się 85 wizyt w kwietniu i 95 w maju. W Wydziale realizowany jest również projekt „Trzymaj ciepło”, który pozwala mieszkańcom skorzystać z bezpłatnych badań termowizyjnych nieruchomości. Badanie wskazuje miejsca utraty ciepła z budynku. Taka identyfikacja pozwala prawidłowo zaplanować zakres działań termomodernizacyjnych. Dodatkowo, od 2022 roku w ramach miejskiego programu dotacyjnego Kawka Bis, w celu zwiększenia promocji nowych systemów ogrzewania opartych o odnawialne źródła energii, zwiększono kwotę dotacji dla pomp ciepła połączonych z panelami fotowoltaicznymi oraz ogrzewania elektrycznego połączonego z panelami fotowoltaicznymi, do 20 tysięcy złotych. W planach jest kolejna podwyżka kwot dotacji dla rozwiązań opartych o odnawialne źródła energii.
•	Rekomendacja nr 26 – program Kawka Bis realizowany jest wraz z wieloetapową kampanią informacyjno-edukacyjną. Mieszkańcy Poznania dowiadują się o celu i korzyściach przystąpienia do miejskiego programu dzięki, m.in. promocji w mediach społecznościowych takich jak Facebook, YouTube oraz witryna Google, promocji treści (artykułów, spotu) na stronach Miasta Poznania i portalu Środowisko, spotom i wpisom promocyjnym na antenach stacji radiowych i ich portali internetowych (Meloradio, Radio Złote Przeboje, Rock Radio, Radio Pogoda; na antenie telewizji WTK i portalu epoznan.pl), komunikatom głosowym i ekspozycji grafik promocyjnych w pojazdach komunikacji miejskiej, spotkaniom konsultacyjno-informacyjnym z mieszkańcami w ramach „Wieczorków autorskich z Kawką”, plakatom na nośnikach reklamowych City Light na przystankach komunikacji miejskiej, dystrybucji materiałów promocyjnych (ulotek-zakładek, plakatów, teczek, obwolut na książki). Dystrybucja materiałów promocyjnych odbywa się dzięki szeroko zakrojonej współpracy z wydziałami oraz miejskimi jednostkami pomocniczymi UMP w około 60 lokalizacjach. 
Z wyrazami szacunku
Z up. PREZYDENTA MIASTA 
(-) Bartosz Guss
Z-CA PREZYDENTA MIASTA POZNANIA

Do wiadomości:
Przewodniczący Rady Miasta