Poznań, 08.09.2022 r.
Znak sprawy: Or-II.0003.1.154.2022
Nr rej.: 080922-3004

Pan
Andrzej Rataj
Radny Miasta Poznania

Szanowny Panie Radny,
odpowiadając na otrzymaną za pośrednictwem Przewodniczącego Rady Miasta Poznania pismem z dnia 26 sierpnia 2022 r. i przekazaną mi przez Prezydenta Miasta Poznania do rozpatrzenia interpelację Pana Radnego w sprawie sytuacji i przyszłości platanów przy ulicy 27 Grudnia, uprzejmie informuję:
W ramach realizowanego Programu Centrum, zakładającego rewaloryzację obszaru Starego Miasta, przystąpiono do opracowania koncepcji konkursowej na zagospodarowanie przestrzeni, przyjmując za cel maksymalizację ilości zieleni, z dostosowaniem infrastruktury do tego założenia. Istotne było także zachowanie zieleni już istniejącej, wszędzie tam, gdzie drzewostan znajduje się w dobrej kondycji. W 2018 roku przeprowadzona została przez Pracownię Architektury Krajobrazu IKROPKA ogólna inwentaryzacja stanu roślinności występującej w obszarze objętym przebudową. Wyniki tej analizy poddane zostały ponownej, szczegółowej ocenie przez zespół dendrologów z Krakowa pod przewodnictwem specjalisty dendrologa dr. inż. arch. kraj. Wojciecha Bobka w sierpniu br. W odpowiedzi na pytania Pana Radnego posłużę się wyżej wymienioną oceną dendrologów, sporządzoną w ubiegłym miesiącu.  
Ad. 1) „Jaka jest sytuacja platanów przy ulicy 27 Grudnia, w tym jakie działania są podejmowane obecnie w celu zachowania i rewaloryzacji tych drzew?” 
Sytuację platanów najlepiej obrazują wnioski z przeprowadzonej analizy. Ogólny stan witalny większości drzew poddanych ekspertyzie jest przeciętny, na co wpływ ma wzrost i rozwój w trudnych warunkach siedliskowych i przestrzennych. Przede wszystkim należy zwrócić uwagę na stres oksydacyjny wywoływany przez bardzo silne nasłonecznienie w okresie większości sezonu wegetacyjnego, skutkujące pojawianiem się przebarwień w obrębie blaszek liściowych, co zwiększa podatność na choroby bakteryjne, wirusowe i grzybowe drzew. Drugą przyczyną osłabienia drzew jest zapłytowanie nawierzchni. Drzewa rosną w niewielkich „misach” ograniczonych od południa krawężnikiem drogowym oraz jezdnią asfaltową, a od pozostałych stron nawierzchnią z płyt chodnikowych – grunt wokół pnia jest mocno ubity, co powoduje stres wodny, niedotlenienie korzeni oraz w pewnym zakresie stres chemiczny/solny, spowodowany zimowym utrzymaniem nawierzchni. W obecnym stanie w obrębie mis nie występuje zieleń okrywowa, która stanowiłaby pewnego rodzaju bufor ochronny dla drzew, dodatkowo utrzymując glebę w lepszej kondycji i mniejszym stopniu kompresji. 
Wymienione czynniki wpływają w mniejszym lub większym stopniu na pogorszenie witalności poszczególnych drzew.
Z przedstawionych informacji wynika, że platany powinny być objęte pilnymi działaniami polegającymi na regulacji istniejącej skrajni drogowej, niezależnie od planowanego remontu. Przeprowadzona analiza wykazała, że realizacja inwestycji zgodnie z założeniami nie zagraża rosnącym wzdłuż ulicy platanom. Konieczny do wykonania zakres cięcia nie przekroczy w przypadku żadnego z drzew 15% objętości korony, przy dopuszczalnej prawem granicy 30%. Zakres cięć wynikających tylko i wyłącznie z założonych zmian zagospodarowania terenu jest mały, niemający większego wpływu na stan samych drzew. Platany są gatunkiem bardzo dobrze znoszącym cięcia, a przycinanie drzew rosnących w mieście, w warunkach trudnego wzrostu, może korzystnie wpłynąć na ograniczenie stresu wodnego, świetlnego oraz ograniczyć transpirację wody w okresie suchym. Zaplanowane cięcia (w zakresie kilku - kilkanastu procent) nie stanowią czynnika znacząco oddziałującego na drzewo, a są z pewnością bardziej korzystne niż obrywanie gałęzi przez pojazdy poruszające się w skrajni. 
Ad. 2) „Jakie jest stanowisko ekspertów, doradzających władzom Miasta Poznania w sprawach klimatu i środowiska, w odniesieniu do platanów przy ulicy 27 Grudnia?”
Rada Konsultacyjna ds. Ochrony Środowiska i Klimatu, działająca przy Prezydencie Poznania, zgodziła się z elementami projektu, dotyczącymi zachowania możliwie jak największej liczby zdrowych drzew. Zwrócono uwagę na to, by w razie występowania kolizji z infrastrukturą rozważyć zmiany projektowe. Szczegóły na temat konkretnych zmian, niezbędnych do wprowadzenia dla poprawy warunków przestrzennych i siedliskowych platanów, a także wskazane korzyści wynikające z założeń projektowych, prezentuję poniżej. 
Dendrolodzy z Krakowa, którzy pod przewodnictwem dr. inż. Wojciecha Bobka przeprowadzili analizy dla Miasta w sierpniu br., zaobserwowali obecność korzeni żywicielskich platanów pod płytami chodnikowymi. Powoduje ona, że należy zweryfikować pierwotne założenia projektowe dotyczące bezpośredniego otoczenia drzew. Należy zrezygnować z krat osłonowych wokół drzew oraz jak największej ilości nawierzchni, tak by doprowadzić do powstania większych zielonych przestrzeni w sąsiedztwie pnia drzewa. Ma to podstawowe znaczenie dla utrzymania witalności oraz możliwej poprawy dobrostanu drzew.
Należy przypuszczać, że systemy korzeniowe platanów pod nawierzchnią bitumiczną ulicy rozwinięte są w bardzo ograniczonym stopniu. Docelowe odsunięcie krawędzi jezdni                     i torowiska o ponad 1 m względem istniejącego stanu spowoduje wtórnie znaczącą poprawę warunków korzenienia się platanów oraz odsunie potencjalne zagrożenie uszkodzenia korzeni na skutek prowadzenia prac ziemnych. Prowadzenie prac rozbiórkowych nawierzchni oraz prac ziemnych w tym obszarze powinno być prowadzone pod nadzorem, ze szczególną ostrożnością i dbałością o otoczenie drzew.
Według ekspertów, w projekcie i podczas wykonywania prac należy przewidzieć trwałą przegrodę oddzielającą systemy korzeniowe drzew od podbudowy torowiska. Dobór materiałowy tego zabezpieczenia powinien zostać skonsultowany z osobą sprawującą nadzór dendrologiczny nad pracami. Wykonanie tej przegrody z jednej strony zabezpieczy korzenie, z drugiej ułatwi prowadzenie prac ziemnych i budowlanych. Ewentualnie stwierdzone pojedyncze korzenie należy zabezpieczyć, a strefę pomiędzy przegrodą a drzewem, będącą nowym obszarem aktywności systemów korzeniowych, należy wypełnić substratem dostosowanym do warunków miejskich.
Ponadto, w analizach wskazano, że wszystkie prace pielęgnacyjne powinny być wykonywane pod nadzorem dendrologa przez wysoko wykwalifikowane osoby o odpowiedniej wiedzy i doświadczeniu, w celu zminimalizowania ryzyka popełnienia błędów mogących przyczynić się do pogorszenia stanu drzew. Podczas prac pielęgnacyjnych należy używać technik nieszkodliwych dla drzew. W przypadku konieczności stosowania zabezpieczeń koron przy pomocy wiązań różnego typu, należy stosować materiały certyfikowane o minimalnej gwarancji 8 lat, a wiązania powinny być montowane w sposób kompletny, tzn. muszą zawierać wszystkie składowe zalecane przez producenta oraz być założone według zaleceń producenta. 
Wszystkie prace powinny być prowadzone z uwzględnieniem sezonu lęgowego ptaków. Niedopuszczalnym jest płoszenie ptaków, ograniczanie lęgów, niszczenie miejsc lęgowych. 
Przedstawione wytyczne ekspertów zostaną uwzględnione podczas wykonywania prac budowlanych i pielęgnacyjnych przy ul. 27 Grudnia.  
Ad. 3) „Czy i w jaki sposób zostały zrealizowane dyspozycje zawarte w dokumencie miejskim pod nazwą „Wytyczne do projektowania, ochrony i pielęgnacji zieleni przyulicznej” opracowanym w 2019 roku, w odniesieniu do platanów przy ulicy 27 Grudnia?”
Projekt Centrum realizowany jest od 2015 roku, a więc znacznie wcześniej od wspomnianych przez Pana Radnego wytycznych do projektowania, ochrony i pielęgnacji zieleni przyulicznej                  z 2019 roku. Jednakże należy wspomnieć, iż w ciągu całego procesu przygotowawczego czyniono starania zmierzające do maksymalnego zachowania istniejącego drzewostanu. Wytyczne do projektowania stanowiły, iż „należy zachować cenne pod względem dendrologicznym i historycznym gatunki drzew. Na szczególną uwagę zasługują rosnące po obu stronach ul. 27 Grudnia na odcinku od budynku „Okrąglaka” do ul. Ratajczaka platany”. 
Warto podkreślić, iż Miasto w przedstawionych wymaganiach zobligowało projektantów do zaprojektowania ulic w centrum w sposób umożliwiający wprowadzenie drzew wysokich,               w każdym możliwym miejscu. Główną ideą zwycięskiej koncepcji konkursowej, na której opierają się dalsze prace projektowe, jest wprowadzenie dużej liczby nowych drzew w obszarze centrum. Założeniem projektowym jest przebudowanie torowisk tramwajowych i uspokojenie ruchu samochodowego, przywrócenie swobodnego ruchu pieszych oraz wprowadzenie kompozycji wielobarwnej zieleni, mającej na celu stworzenie współczesnej miejskiej wersji ogrodu o elastycznych funkcjach. Projektowana infrastruktura i sieć podziemna jest dostosowana do przewidzianych szpalerów drzew. Dzięki takiemu podejściu do projektowania w ramach Programu Centrum podwojona zostanie liczba drzew, a także „odbrukowana” zostanie znaczna część ulic, z przeznaczeniem na wprowadzenie zieleni niskiej w postaci krzewów, bylin i różnorodnych traw – w ciągu ulic 27 Grudnia oraz pl. Wolności będzie ona stanowiła, poza drzewami, ok. 3000m² powierzchni. 
Ad. 4) „Jaka będzie przyszłość platanów przy ulicy 27 Grudnia, w tym jakie działania będą podejmowane w przyszłości w celu zachowania i rewaloryzacji tych drzew?”
Wszystkie platany znajdujące się w pasie drogowym przy ul. 27 Grudnia i objęte procesem inwestycyjnym w ramach Projektu Centrum zostaną zachowane. Projektowana jezdnia jest odsunięta od istniejących platanów o około 1,2 m względem jezdni istniejącej – wszelkie prace ziemne związane z torowiskiem (w sąsiedztwie platanów) będą realizowane                   w obszarze obecnej nawierzchni bitumicznej. Punktowo głębokość wykopu wyniesie 1,6 - 1,8 m. Dla budowy torowiska nie przewiduje się usuwania bryły korzeniowej, ponieważ pod istniejącą nawierzchnią nie stwierdzono korzeni platanów. Nie należy się również obawiać o planowany proces przycinania koron platanów w związku z trakcją tramwajową. Warto dodać, iż drzewa przycinane są średnio dwa razy w roku. Przy inwestycji założono półmetrowy zapas ponad granicą skrajni. Jest to konieczne dla umożliwienia ruchu gałęzi oraz przyrostu rocznego pędów (u platanów dość intensywnego). Cięcie fragmentu korony nad skrajnią należy traktować jak formowanie szpaleru (wysokiego żywopłotu), które jest procesem wydłużającym życie okazów. Takie zabiegi wykonuje się m.in. w ogrodzie pałacu Schönbrunn w Wiedniu, w Wilanowie i wielu innych ogrodach zabytkowych, gdzie drzewa cięte w ten sposób mają więcej niż 200 lat.
Podsumowując przedstawione informacje, chciałbym podkreślić, że bardzo cenię zaangażowanie radnych, mieszkańców, a także przedsiębiorców, w dyskusję o przyszłości Poznania i znaczeniu zieleni w tkance miejskiej. Podzielam także troskę o dobrostan przyrody i zapewniam, że Miasto podejmie wszelkie starania, aby rosnące w obecnym i planowanym pasie drogowym platany pozostawały w dobrej kondycji i służyły mieszkańcom przez wiele kolejnych lat. Natomiast zaniechanie realizacji inwestycji lub przesunięcie jej w czasie, poza okres perspektywy, z której finansowane jest zadanie, oznaczałoby rezygnację z uzyskanego dofinansowania dla całego Projektu Centrum. Warto podkreślić, że Projekt jest działaniem Miasta na rzecz ograniczenia transportu indywidualnego i wzmacniania roli transportu zbiorowego. Biorąc pod uwagę postępujące zmiany klimatu i zanieczyszczenie środowiska wywoływane przez indywidualny ruch pojazdów, nie ma czasu, by zwlekać z takim działaniami.

Z wyrazami szacunku
Z up. PREZYDENTA MIASTA 
(-) Mariusz Wiśniewski
Z-CA PREZYDENTA MIASTA POZNANIA

Do wiadomości:
Przewodniczący Rady Miasta