Poznań, 29.04.2025 roku
Znak sprawy: Or-II.0003.1.117.2025
Nr rej.: 30042501017
Pan
Andrzej Prendke
Radny Miasta Poznania
Szanowny Panie Radny,
odpowiadając na otrzymane za pośrednictwem Przewodniczącego Rady Miasta Poznania pismem z 15 kwietnia 2025 r. i przekazane mi przez Prezydenta Miasta Poznania do rozpatrzenia zapytanie Pana Radnego w sprawie zastosowania remontu zastępczego w obiektach zabytkowych, uprzejmie informuję:
Miasto nie występowało w ostatnich latach o czasowe zajęcie nieruchomości wpisanych do rejestru zabytków i przeprowadzenie tzw. remontu zastępczego. Zgodnie z ustawą o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami (t.j. Dz.U. z 2024 poz. 1292) to na właścicielu obiektu zabytkowego spoczywa obowiązek dbałości o jego właściwy stan zachowania i od niego Miejski Konserwator Zabytków, w ramach prowadzonych postępowań administracyjnych, oczekuje dopełnienia tego obowiązku. 
Czasowe zajęcie nieruchomości regulują przepisy m.in. art. 50 ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami czy art. 126 ustawy o gospodarce nieruchomościami (t.j. Dz.U. z 2024 poz. 1145). Z kolei wskazany w zapytaniu Pana Radnego tzw. „remont zastępczy” nie jest zdefiniowany w żadnych przepisach, jednakże w wyniku egzekucji prowadzonej zgodnie z ustawą o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t.j. Dz.U. z 2025 poz.132) możliwe jest zastosowanie „wykonania zastępczego” jako ostatecznej formy egzekucji należności niepieniężnych, wynikających z nałożonych na posiadaczy obowiązków. 
W przypadku zabytku nieruchomego wpisanego do rejestru zabytków decyzje nakazujące przeprowadzenie prac można nałożyć m.in. na podstawie art. 49 ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami, a także ustawy prawo budowlane (t.j. Dz.U. z 2025 poz. 418). Organami upoważnionymi do nałożenia obowiązków, w zależności od instytucji, może być Konserwator Zabytków lub Inspektor Nadzoru Budowlanego. Jednakże żadna z tych form nie daje możliwości wykonania kompleksowego remontu budynku, czyli „wykonania w istniejącym obiekcie budowlanym robót budowlanych polegających na odtworzeniu stanu pierwotnego, a niestanowiących bieżącej konserwacji”, jak definiuje go prawo budowlane. 
W przypadku ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami nakazać można jedynie wykonanie prac niezbędnych ze względu na zagrożenie zniszczeniem lub istotnym uszkodzeniem zabytku, czyli w zasadzie jedynie koniecznych prac zabezpieczających. W ciągu ostatnich kilku lat Miejski Konserwator Zabytków nie prowadził egzekucji nałożonych nakazów w formie wykonania zastępczego. Jest ono bowiem możliwe po uprawomocnieniu się nakazu oraz wcześniejszym nałożeniu upomnień i grzywien w celu przymuszenia. Ze względu na istniejące środki odwoławcze dojście do możliwości wykonania zastępczego od dnia nałożenia nakazu zajmuje kilka lat, jeśli zobowiązany do wykonania zastępczego uchyla się od przeprowadzenia nałożonych na niego prac konserwatorskich lub robót budowlanych. 
Z wyrazami szacunku
Z up. PREZYDENTA MIASTA
(-) Mariusz Wiśniewski
Z-CA PREZYDENTA MIASTA POZNANIA
Do wiadomości:
Przewodniczący Rady Miasta